BİREYİ TANIMA TEKNİKLERİ

Rehberlik, bireyin kendini tanıması ve çevre olanaklarını etkili kullanabilmesi için bireye yapılan sistemli bir yardım olarak düşünülürse, bireyin kendisini tanımasına yardımcı olmanın, rehberliğin birinci görevi olduğu görülür. Peki ama nasıl?

Bilindiği gibi rehberlik karşılıklı bir etkileşimi gerektirmektedir. Bireyi Tanıma Tekniklerinde amaç dosyaya kaldırılıp konulacak bir faaliyet değil de sorunun belirlenip çözümlenmesi adına yapılan bir çalışma olmalıdır.

Önemli olan başka bir husus ise bu tekniklere kesin ve gerçek bir ölçüyle bakmak bizi yanıltabilir, testin sonuçlarının diğer verilerle beraber değerlendirilmesi gerekmektedir.

Öğrencilere ilgi ve yeteneklerine uygun eğitsel programlara yerleşmeleri ve isabetli meslek seçmelerinde başarısızlık, kişisel ve sosyal uyumsuzluk vb.  sorunlarının çözümlenmesinde onlara yardımcı olmak, her şeyden önce onların zayıf ve güçlü yanlarının, ilgi, tutum ve değer yargılarının, yetiştikleri çevrenin geliştirici ve engelleyici etkilerinin ayrıntılı olarak bilinmesine bağlıdır.

Bu bölümümüz de  bireylere yönelik olarak Bireyi Tanıma Tekniklerinin değerlendirilmesi, uygulanması ve puanlanması hakkında bilgi sunulmuştur.

Bireyi Tanıma Teknikleri iki grupta toplanmaktadır.

1-      Test Teknikleri

2-      Test Dışı Teknikleri

1-TEST TEKNİKLERİ

Testler, bireylerin güçlü yada zayıf yanlarını, gerek kişisel gerekse de sosyal güçlerini belirlemede, kişilik özelliklerini tanımada, gelecek ile ilgili duygu düşünce ve davranışlarını belirlemede yorumlamada, kendisi ile ilgili yeni özellikler vermede önemli bir yere sahiptir.

Test sözcüğü belirli bir davranışın nesnel ve standart koşullardaki ölçümüdür. (Anastasi,1988).

Herhangi bir niteliğini ölçmek amacıyla, nitelikler evrenini temsil edecek şekilde seçilmiş standart uyarıcılar takımıdır.(Özgüven, 1994).

Görüldüğü gibi testler, bireyler farklılıklarını yine kendi ifadeleriyle belirleyen bir takım sayısal verilerle değerlendirilme işlemidir.

TESTLERİN SINIFLANDIRILMASI

a-      Ölçülen nitelik ve amacına göre testler

Psikolojik testler adı altındaki ölçme araçları testin ölçmek üzere hazırlandığı amacına ve ölçtüğü niteliğine göre 5 grupta toplanmaktadır.

(1. Başarı     2. Yetenek      3. Kişilik       4. İlgi       5. Tutum testleri)

b-     Maksimum performans ve davranış testleri

Bireyin performansı ile ilgili olup olmamasına göre ikiye ayırlır.

1- Maksimum Performans      2. Davranış testleri olarak 2 ye ayrılmaktadır.

                          
                      c-      Bireysel ve grup testleri

Kişi sayısına göre 1- Bireysel   2. Grup testleri olarak ikiye ayrılmaktadır.

d-     Sürat ve güç testleri

testin cevaplandırılması için verilen zamana ve zorluk derecesine  göre ikiye ayrılmaktadır.

1- Sürat Testleri   2. Güç Testleri

e-      Genel ve özel yetenek testleri

Zihin yeteneğini ölçmeyi amaçlayan testler , ikiye ayrılmaktadır.

1- Genel (Zeka)Yetenek Testleri                  2- Özel Yetenek testleri

(Özgüven,1998).

Testlerin uygulanması ve özellikle de yorumlanması uzmanlık gerektirdiği için, okul psikolojik danışmanının veya da Rehberlik ve Araştırma Merkezinin denetimi olmadan test tekniklerinin uygulanması ve değerlendirilmesi yapılmamalıdır. Aksi durumun yarar yerine zarar getireceği düşünüldüğü için, bu kitapta test teknikleri verilmemiştir.

1-      YETENEK TESTLERİ

Yetenek testleri Zeka testleri olarak da adlandırılmaktadır. Bireylerin zihinsel yada akademik yetenekleri hakkında bilgi toplamak amacı ile hazırlanmış ölçme araçlarıdır. Bu testler zihinsel performansın çeşitli yönlerini ölçen testlerdir. Bu testler belirli yaş grupları için değişik biçimlerde hazırlanmış olan standart testlerdir.

Spearman’ ın iki faktör teorisindeki “g” genel yetenek faktörünü ölçen testlerdir. Bu testlerde zihinsel sürecin çeşitli boyutları, sözlü ve yanlı anlatımı kolayca kavrama, sözcükleri seçme, bunların oluşturduğu kavramları tanıma ve anlama, basit hesap işlemlerini kolayca ve çabuk yapabilme,nesnelerin yer , uzay ve zaman ilişkilerini görebilme, düşünce ve mantık kurallarına uygun çözümler üretme gibi yönleri ölçülmektedir . Özel yetenek testleri ise , Spearman’ ın teorisindeki “s” özel yetenek faktörünü, bireyler arasındaki müzik, resim, sanat gibi özel ve farklı zihin yeteneklerini ölçmeyi amaçlayan testlerdir.( Özgüven, 1998).

Genel Yetenek Testlerien örnek vermek gerekirse , Thurstone Temel Kabiliyektler Testi (TKT5-7, TMKT 7-11, TKT 11-17), Farklı Yetenek Testi (DAT), Stanford-Binet Zeka Testi, Weschler Zeka Testi, Wisc-R Zeka Testi, Leither Zeka Testi (Konuşma ve İşitme sorunu olanlar için), Körler için Stanford-Binet Zeka Testi, Cattel Uluslar Arası Zeka Ölçeği, Minesota Büro İşleri Testi, Minesota Şekil ilişkiyleri Testi, Mac Quarrie Testi, Torrance Yaratıcı Düşünme Testi, Otis Alfa, Beta, Gama Zihin Kabiliyetleri Testi yetenek testleri olarak örnek verilebilir. (Kaya, 2004)

ÖRNEK: WECHSLER ÇOCUKLAR İÇİN ZEKA ÖLÇEĞİ

- Genel Bilgi

1- Ekmeği neden yaparız?

2- Bir köpeğin kaç ayağı vardır?

- Benzerlikler

1- mum – lamba

2- tekerlek- top

- Aritmetik

1- Ayşe’nin 5 kurdelası vardı birini kaybetti  geriye kaç kurdelası kaldı?

2- Bir çocuğun 4 lirası vardı 2 lirada annesi vermiş. Toplam kaç lirası vardır?( Mechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği)

2-      BAŞARI TESTLERİ

Öğrencilerin okullarda öğrenme etkinliklerinde kazandıkları akademik bilgileri ölçmeye yarayan psikolojik testlere başarı testleri denilmektedir. (Özoğlu,1997).

Başarı testleri, herhangi bir bilginin, konunun veya ünitenin öğrenci tarafından ne kadarının öğrenildiğini anlamaya ve ölçmeye yarayan testlerdir. Bu testlerde kendi arasında öğretmen yapısı başarı testleri ve standart başarı testleri olarak iki gruba ayrılmaktadır. Öğretmen yapısı başarı testleri dersteki anlatılan bilgilerin ne kadarının öğrenildiğini saptayan bireyin öğrenme çevresini ve kendi içinde bulunduğu özel koşulları dikkate alarak hazırlanan ölçme araçlarıdır. Standart başarı testleri ise, belli bir konu alanlarının esas alınarak hazırlanmış, bireyin öğrenme çevresini ve kendi içinde bulunduğu özel koşulları dikkate almayan hazırlandığı alanda genel olarak kullanılan ölçme araçlarıdır. ÖSS ve OKS sınavlarını örnek olarak verebiliriz.

Başarı testleri, maksimum performansı ölçen testler içerisinde yer alır. Başarı testlerinde öğrenilenlerin ölçülmesi amacıyla belirli bilgi düzeyleri için yine belirli bir ünite yada ders alanlarında hazırlanmış testlerdir (Kepçeoğlu,2001).

ÖRNEK : 1999 ÖSS

1- Bitkilerde gerçekleşen solunum ve fotosentez olayları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a-      Bitkiler gündüz O2 üretir.

b-      Bitkiler hem gece hem gündüz CO2 üretir.

c-      Bitkiler gece özümlemelerinde CO2 kullanmaz.

d-     Bitkiler gündüz O2 kullanmaz.

e-      Bitkiler gündüz CO2 kullanır.

ÖRNEK : 2003 DPY

2- tuz oranı % 12 olan 300 kg. tuzlu suya kaç kg. tuz ilave edelim ki, karışımın tuz oranı % 20 olsun ?

a- 25                           b- 30                           c- 33                           d- 38

3-      İLGİ TESTLERİ

Bireylerin ilgilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan ilgi envanterleri, mesleki ve eğitsel rehberlikte okullarda öğrencilerin hangi alana, hangi mesleğe, hangi öğretim programına , etkinliğe ilgisinin var olduğunu belirlemek ve bu alanda öğrencileri yönlendirmek ve yerleştirmek için hazırlanan testlerdendir.

Bu sadece eğitim alanında olmayıp, endüstrileşme sürecinde ve devamında bireylerin ilgileri doğrultusunda hangi alanda daha verimli ve başarılı olabileceği düşünülerek ilgilere uygun işe yerleştirme işlemlerinde de kullanılmaktadır.

Ülkemizde Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri kapsamında öğrencilerin ilgilerini ölçmek ve onlara uygun bir alana veya mesleğe yönlendirmek amacıyla kullanılan ilgi envanterlerinden bazıları şunlardır. Kuder İlgi Alanları Envanteri, Strong İlgi Envanteri, Mesleki Yönelim Envanteri, Meslek Seçiminde İlgi, Kişilik ve Özel Yetenek Testleri, Kendini Değerlendirme Envanteri. (Kaya,2004).

İlgi envanterleri uzmanlarla birlikte diğer öğretmenlerinde desteği alınarak uygulanabilir. İlgi envanterleri de diğer ölçme araçlarında olduğu gibi uygun fiziksel koşullar altında uygulanmalı, yönerge tam verilmeli ve testi alanlar güdülenmelidir. İlgi envanterlerinin uygulanması, değerlendirilmesi, puanlanması ve yorumlanması işlemi süreçlerinde psikolojik danışmanların / rehberlik uzmanlarının işidir.

ÖRNEK : KENDİNİ DEĞERLENDİRME ENVANTERİ

1-      Bir açının kaç derece olduğunu doğru bir biçimde tahmin edebiliyor musunuz?

2-      Bir yazıyı hızlı ve doğru okuyabiliyor musunuz?

32- El sanatları yada resim kursuna gitmek ister misiniz?

78- Başkalarına dinletecek düzeyde bir müzik aleti çalabiliyor musunuz?

140- Kendinizi genellikle mutlu ve rahat hisseder misiniz?

216- Daima başka insanlardan daha iyi olmak için çalışıyor musunuz?

230-  Size göre meslek, yetenekleri kullanma yolu mudur? (Kuzgun,1989)

4-      KİŞİLİK TESTLERİ

Bireyin, psikolojik danışma yardımı almasını gerektirecek bir kişilik bozukluğu olup olmadığını, bireyin( öğrencinin) gitmek istediği mesleğe uygun kişilik örüntüsüne sahip olup olmadığı, gelecekte bazı durumlar için bireyin kendisi hakkında kestirmeler yapılması, bir sorunun çözümü amacıyla başvuran bireye doğru tanı konulabilmesi, psikolojik danışmaya gereksinim duyan bireylerin belirlenmesi, psikolojik danışma ve rehberlik uzmanına bireyler hakkında kararlar vermesine yardım edilmesi, için bu testler kullanılmaktadır. (Kaya,2004).

Kişilik testleri ,bireyin kendisini kişi olarak daha iyi anlamasında , bireylerin kişilik özelliklerin uygun olan çeşitli sektörlerde ki iş başvurularında, iş başvurusunda bulunan adayın işin gerektirdiği kişilik özelliklerine sahip olup olmadığını belirlemek ve böylece uygun kişiyi seçmek amacıyla kişilik envanterleri kullanılmaktadır.

Kişilik envanterleri kendi alanlarında uzman ve yetişmiş kişiler tarafından uygulanıp, puanlanmalı ve değerlendirilmelidir.

Kişilik envanterleri objektif kişilik envanterleri ve projektif teknikler olarak iki gruba ayrılmaktadır. Gerek psikolojik danışma ve rehberlik alanlarında ve gerekse de psikiyatri alanlarında kullanılan kişilik testlerine örnek olarak  MMPI, Edwars Kişisel Tercih Envanteri, Hacettepe Kişilik Envanteri (HKE), Durumluluk ve Süreklilik Kaygı Envanteri, Kendini Kabul Envanteri, Benlik Tasarımı Envanteri, Uyum Envanteri, 16 Kişilik Faktörü Envanteri, Beck Depresyon Envanteri, Zung Depresyon Ölçeği, Reynold Ergen Depresyon Ölçeği, Beier Cümle Tamamlama Testi, Rotter Cümle Tamamlama Testi, Rorchach Mürekkep Lekeleri Testi, Good Enough Resim Çizme Testi, Kendini Değerlendirme Envanteri, Sınav Kaygısı Envanteri ve Guilford- Zimmerman Kişilik Envanteri örnek olarak verilebilir (Kaya,2004).

ÖRNEK :  HACETTEPE KİŞİLİK ENVANTERİ

1.             Başkaları sizinle tartışmaya kalkınca hemen rahatsız olur musunuz?

2.             Zıt görüşte olanlara rağmen planınızı genellikle uygulayabilir misiniz?

3.             Yaptıklarınıza üzüldüğünüz zamanlar çok oluyor mu?

52.    Tanıdıklarının bulunmadığı bir çevrede sıkılganlık çeker misiniz?

70.    Ara sıra zihninizin ağır işlediğini hisseden misiniz?

147.  Duygularınızı kontrol altında tutabiliyor musunuz?

168.  Başkaları sizinle tartışmaya kalkınca hemen rahatsız olur musunuz?

5-      TUTUM TESTLERİ

                 Tutum testleri veya ölçekleri, bireyin duygusal, düşünsel ve davranışsal eğilimlerini ölçmek amacıyla hazırlanmış araçlardır.bireylerin belirli bir nesne yada duruma yönelik tutumlarının belirlenmesi, bireylerin uyum sorunlarının diğer testlerle birlikte teşhis edilmesi, bireylerin tutumlarının oluşmasında etkili olan sosyal, psikolojik ve fiziksel ortamlarının tanınması, toplumda yer alan çeşitli grupların özelliklerinin ve değer yargılarının incelenmesi tutum ölçeklerinin amaçları arasındadır. (Selçuk,2000).

Öğrencilerin okul, aile, ders etkinlikleri öğretmenleriyle olan tutum özelliklerinin, belirlenmesi özellikle davranışları anlama ve yorumlama açısından önemli bilgiler verir. Bu tutumlar ana baba tutumları, öğretmen tutumları gibi test veya ölçeklerle belirlenmektedir.

Tutumların üç öğesi bulunmaktadır. Bunlar; düşünce, duygu ve davranıştır. Örneğin; bir öğrencinin sınavlarda kopya çekilmesine karşı olmasına ilişkin tüm bilgi ve görüşleri, bu konudaki tutumunun düşünce öğesini, kopya çekenleri düşündüğü zaman rahatsız olması duygu öğesini, kopya çekenleri gördüğünde izin vermemesi yada şikayet etmesi davranış öğesini göstermektedir.

Görüldüğü gibi tutum bu üçlü eksen itibariyle birbirlerini tamamlayıcı niteliktedir. Duygudan yoksun davranış, düşünceden yoksun davranış birbirlerini tamamlamadan ve etki etmeden birbirleriyle kıyaslanmaları ve değerlendirmeleri fazla etkili olmayacaktır. Bu yüzdendir ki, bu üçlü etkinin karşılıklı olarak birbirlerini tamamlayıcıları olduklar zaman tutum hakkında bilgiye ulaşmamız daha sağlıklı olacaktır.

Ülkemizde psikolojik danışma ve rehberlik alanında kullanılan bazı tutum ölçekleri olarak, Ana Baba Tutum Envanteri, Aile Tutum Envanteri, Öğretmenlik Anlayışı Envanteri gösterilebilir.

ÖRNEK : ANA-BABA TUTUMU ENVANTERİ

1. Arkadaşlarımı benim gözümle görmeye çalışırdı.

24. Sokağa çıkıp oynamak için her seferinde kendisinden izin almak zorundayım.

31. Etrafta başka yetişkinler olduğu zaman beni görmezlikten gelir, sorduklarıma cevap vermezdi

58. Bana karşı o kadar soğuktu ki acaba “öz evladı değil miyim?” diye şüphe vardı içimde.

69. Bir güçlükle karşılaştığımda istediğim yardımı sağlar fakat kararı bana bırakırdı.

99.Hiçbir zaman nerede olduğumu ve ne yaptığımı merak eder görünmemiştir

105. Beni anlamak için daima içten bir gayret sarf ederdi.

   120. Başkalarına benden daha fazla önem verir,daha nazik davranır.

PSİKOLOJİK ÖLÇME ARAÇLARINDA BULUNMASI GEREKEN

TEKNİK ÖZELLİKLER

Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetlerinde test uygulamak durumuyla karşı karşıya kalan kişinin kullanacağı test ve envanterlerin amacına uygun olması, anlamlı ve doğru sonuçlar verebilmesi için uygulanacak testlerin uygulanacak olan testlerin ve envanterlerin bazı teknik özellik ve niteliklere sahip olması ve bazı kriterleri karşılaması gerekmektedir. Bunlar ;

ü      Amaca uygunluk

ü      Geçerlilik

ü      Güvenirlik

ü      Kullanışlılık

ü      Objektiflik

ü      Ekonomiklik

ü      Testin normları (Kaya, 2004)

PSİKOLOJİK TESTLER KULLANILIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KURALLAR

1-      Kullanılan psikolojik testler, birey için bilgi edinmede yeterli değildir ancak diğer bilgilerle birlikte anlam kazanır.

2-      Psikolojik testler çok farklı alanlara uygulandığı için her testin kendi içerisinde kullanılması, değerlendirilmesi ve yorumlanması farklılık göstermektedir. Bu yüzden her danışan kendi yeterlilik ve ehliyet sınırlarını aşan testleri kullanma, yorumlama ve değerlendirme işinden kaçınmalıdır.

3-      Seçilen test kullanım alanına uygun olmalıdır.

4-      Kullanılan testin geçerlilik ve güvenirlik çalışmanın yapılmış olması gerekmektedir.

5-      Testlerin sonuçları hakkında doğru bilgiler vermek gerekmektedir.

6-      Kullanılan testin sonucunun kiminle paylaşılmasına testi alan kişiyiyle birlikte karar verilmelidir.

2-TEST DIŞI TEKNİKLER

Günümüzde test dışı tekniklerin sayısı her ün biraz daha artmaktadır. Mesela sosyometrik teknikler grubuna A.B.D.İ. tekniği (Bacanlı) gibi birçok teknikler eklenebilir. Ancak burada daha çok öğretmenler tarafından bilinen teknikler sunulmuştur.

a-      Gözlem teknikleri

1-      Gözlem

2-      Anekdot

3-      Derecelendirme Ölçeği

b-      Anket

c-      Problem tarama listesi

d-     Yetenek-başarı karşılaştırması

e-      Otobiyografi

f-       Sosyometrik teknikler

1-      Sosyometri

2-      Bil-kim Tekniği

g-      Görüşme

h-      Psikolojik danışma

i-        Grupla psikolojik danışma ve grup rehberliği

j-        Drama ve oyun teknikleri

1-      Psikodrama

2-      Sosyodrama

3-      Oyun Terapisi

k-      Ev ziyaretleri

l-        Vaka incelemesi

m-    Vaka konferansı

n-      Veli konferansı

o-      Toplu-dosya

p-      Diğer teknikler

ü        Aile terapisi

ü        Bibliyoterapi

ü        Günlük zaman çizelgesi

ü        Hatıra kayıtları gibi çeşitleri bulunmaktadır. (Kepçeoğlu,1994).

BİREYİ TANIMANIN AMACI

       Yaşam organizasyonu içinde yer almış olan her birey özellikleri bakımından birbirlerinden farklılıklar göstermektedir. Her birey kendine özgü, eşi olmayan saygın ve değerli bir varlıktır. Dünyamızdaki insan sayısı ne kadarsa kuşkusuz her insanın kendine ait özellikleri bulunup,bireyden bireye farklılık gösterecektir. Buna bağlı olarak kişilik özellikleri, değerleri, ilkeleri, iletişim tarzları vb gibi özellikleri de farklı olacaktır, ne kadar insan o kadar kişilik özellikleri diyebiliriz.

Bir bireyi diğerlerinden ayıran bu farklı özellikler ve niteliklerin  bir kısmı birey doğuştan getirir diğer bir kısmını da sonradan kazanmaktadır. İster doğuştan getirilmiş isterse sonradan kazanılmış olsun bireylerin çağdaş eğitim sürecinde psikolojik danışma ve rehberliğin sonsal amacı olan bireyin kendi kendilerini en üt düzeyde gerçekleştirebilmelerine yardım için bireyin bütün özellik ve nitelikleriyle bilinmesi son derece önemlidir. Bireylerin (öğrencilerin) ölçülebilen, gözlenebilen, nitelikleri ve özellikleri, duyguları ve genel ve özel yetenekleri, ilgileri, tutumları, inançları, fikirleri, bilgileri, becerileri ve kişilik özellikleri ve diğer yönleri hakkında bilgi edinmesi gereği vardır. Bu bilgilere ulaşıldığı ölçüde bireye psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri verilmekte ve onlara yardımcı olunabilmektedir. (Kaya,2004)

Her birey çeşitli yönleri ile diğerlerinden farklıdır. O halde bireyi tanımanın asıl amacı, onun kendini tanımasına, kendisinin başkalarından olan farklılıklarını görmesine yardım etmektir. Kendisini çeşitli yönleri ile tanıyan birey, doğru ve gerçekçi kararlar verebilir. “ Ben nasıl biriyim, ne olmak istiyorum, ne olabilirim yada olamam ? ” sorularına doğru yanıtlar bulan birey daha gerçekçi kararlar alabilir. Kendisini üstün ve zayıf yönleri ile tanır. Zayıf yönlerini geliştirebilir. Üstün yanlarını kullanır. Böylece çağdaş dünyanın zorlanmalı yaşam koşullarıyla başa çıkabilir ve çevreye etkili biçimde uyum sağlayabilir. (Can, 2002).

       Bu nedenler gerek eğitimcileri ve gerekse de uzmanları, açıkça bireyi/öğrenciyi tanımaya itmektedir. Rehberliğin özünde olan, kendini tanıması, gizilgüçlerinin farkında olması, ilgileri, yetenekleri gibi özelliklerinin çeşitli yönlerden incelenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.

ÖĞRENCİNİN TANINMASINA YARDIM EDEN İLK VE EN TEMEL KAYNAKLAR

ü      Öğrencinin kendisinden, yakınından, kayıtlardan toplanan öğrenciyi tanıtan ilk bilgilerden,

ü      Doktoru ve diğer tıp ile ilgili personelden sağlanan,öğrencinin sağlığının incelenmesiyle ilgili bilgilerden,

ü      Etkinlikler, sportif faaliyetler, el sanatları, fikri çalışmaları gibi değişik uğraş alanlarını içine alan ders dışı etkinliklerden,

ü      Arkadaş ilişkilerinin incelenmesinden.

ü      İlgilerin, kabiliyetlerin vb. incelenmesinden elde edebiliriz.

BİREYİ TANIMA TEKNİKLERİNİ KULLANIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR.

ü        Okullarda yürütülen bireyi tanıma hizmetleri, ihtiyaç duyulduğu anda uygulanmalı, belirli bir zaman dilimi içinde sınırlandırılmamalıdır. 

ü        Test dışı teknikler geçerliliği ve güvenirliği çok yüksek olmadığından dolayı , sadece test dışı teknikleriyle yetinilmemeli, birey hakkında  daha doğru ve gerçekçi bilgi alınabilmesi için diğer psikolojik ölçme araçları (test teknikleri) ile alınan sonuçlarla birlikte değerlendirilmelidir.

ü        Kullanılan tekniğin hedef kişi veya kitleye uygun olması gerekmektedir. Örneğin okuldan kaçma davranışlarının olmadığı bir sınıfta, sınıfın tümüne veya belli bir öğrenciye bu testin uygulanması, daha kötü sonuçlar doğurabileceği ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır.

ü        Bireyi tanıma faaliyetleri okul idaresi, sınıf öğretmeni ve okul psikolojik danışmanı ile beraber ortaklaşa bir çalışma sonucunda uygulanıp, gerekli işbirliği içerisinde olunmalıdır.

ü        Tanınma hizmetlerinde bireylerin bütün yönleri ile tanınması ilkesi benimsenmeli ve bu konuya dikkat edilmelidir.

ü        Bireyin tanıma teknikleriyle elde edilen bilgilerin gizlilik ilkesi kapsamına alınması gerekmektedir. Çünkü bu bilgilerin sadece ve sadece sizce (sınıf öğretmeni, psikolojik danışman)  bilinmesini uygun gören öğrencinin, bu bilgilerin ne kadar önemli ve öğrencinin gözünde  sizinde ne kadar güvenilir olduğunuzu gösterecektir.

ü        Bireyi tanıma teknikleri ile ilgili uygulama sonuçlarının rehberlik servisi tarafından  geri dönütü sağlanıp, sonuçlarının  öğrencilere ve ailelerine uygun bir dille iletilmesi gerekmektedir.

ü        Testlerin uygulanması safhasında yönergelerin dikkatlice okunup, uygun uygulama koşullarının sağlanması gerekmektedir.

ÖĞRENCİ HAKKINDA BİLMEMİZ GEREKEN ÖNCELİKLİ BİLGİLER

SAĞLIK

Öğrencilerin bedensel gelişimi ve beden sağlığının bilinmesi önemlidir. Beden sağlığı okul başarısını etkileyen önemli bir etkendir. Aynı zamanda kişilik gelişiminin de belirleyicisidir. Bu yüzdendir ki öğrencilerin her yıl ağırlık ve boy ölçülerini bilmeli, görme, işitme, konuşma bozukluğu görülüp görülmediği, bedensel hastalığının olup olmadığı, önceden geçirdiği hastalıklar belirlenmeli ve her yıl en az bir kez sağlık yoklamasından geçirilmelidir.

 YETENEK

Öğrencinin eğitimdeki başarısını önceden kestirmek için, eğitimin gerektirdiği yeteneklere (bilgi ve beceri kazanma gücü) ne ölçüde sahip olduğunu bilmemiz gerekir. Bir öğrenciye eğitim dalını ve mesleğini seçmesinde yardımcı olabilmek için onun genel ve özel yetenekler yönünden durumunu,zayıf ve güçlü olduğu alanları bilmemiz gerekmektedir. Çocuğun yeteneklerini, derslerindeki başarısından tahmin etmek % 50 oranında mümkündür. Ancak yetenek, başarının belirleyicilerinden sadece bir tanesidir.aynı zamanda başarıyı yönlendirmek için önceden bilinmesi gereken bir özelliktir. Bu nedenle en doğrusu yetenek testleriyle tespit etmektir.

DEĞERLER

Mesleğin özünden ve sonucundan elde edilen doyumdur. Değer testleriyle tespit edilebilir.

İLGİLER

İlgi; bir nesne yada faaliyete karşı bütün engelleyici koşullara rağmen onu isteme, arzu etme, bağlanma olarak tanımlanabilir. Bir öğrencinin ilgi duyduğu ders, etkinlik, meslek vb. bakarak öğrenci hakkında bilgi edinebilir. Öğrencilerin ilgilerine uygun bir program izleyip yine ilgilerine uygun bir mesleğe yönelmelerine yardımcı olabilmek için öğrencilerin ilgilerinin bilinmesi gerekir.

Super’ (1947) a göre ilgiler 4 yolla gözlenebilir yada ölçülebilir.

1-      Kendini ifadesinden

2-      Kişiyi gözleyerek

3-      Envanter ile ölçerek

4-      Başarısından hareketle (Super, D.E ,1947).

İHTİYAÇLAR

Bir öğretmen öğrencisinin ihtiyacından hareket ettiği takdirde, aralarında istenilir bir ilişki kurulmuş olur. Çünkü davranışların en önemli kaynağı ve belirleyicisi ihtiyaçtır. İhtiyaç; organizmadaki herhangi bir şeyin eksikliğidir. Birey bu eksikliğini fark edince   onu gidermek veya doyurmak için bir hedefe doğru geçer.

İhtiyaç       dürtü          güdü            güdülenme           hedef

   Edwars Kişisel Tercih Envanteri ile ölçülebilir.

AKADEMİK BAŞARI

Gelecekteki başarıyı önceden kestirebilmek, başarısız öğrencilere düzeltici geliştirici çalışmalar yaptırmak için öğrencilerin çeşitli konu alanlarında güçlü ve zayıf yönlerinin bilinmesine ihtiyaç vardır. Bu nedenle öğrencinin geçmiş yıllarda devam ettiği okulların sayısı, öğretmen, ders araçları gibi eğitim olanakları bakımından durumun öğrencinin şu anki başarısını ve okula uyumunu etkileyen önemli nedenler olduğu göz önünde bulundurulmalı ve bu konularda mümkün olduğu kadar doğru ve ayrıntılı bilgi toplanmalıdır. Öğrencinin başarısının istenilir düzeyde olup olmadığını yetenek-başarı karşılaştırılması yoluyla belirlemek mümkündür.

KİŞİLİK

Kişilik, bireyin beden yapısı, mizacı, ilgileri, psikolojik ihtiyaçları, yetenekleri, alışkanlıkları, tutumları ve değer yapılarıyla komple bir bütünü teşkil eder ve onun çevresine tipik bir uyumunu belirler. Bireyin kişiliğini teşkil eden çok sayıda özelliklerin liderlik, bağımsız davranabilme, duygusal kararlılık, başkaları ile işbirliği yapabilme gibi özellikler yönünden ne durumda olduğunu bilmek, öğrencinin okula uyumunu, öğretmen ve arkadaşlarıyla ilişkilerini anlamamız için gereklidir. Öğrencinin kişiliğini gözlem, mülakat gibi test dışı tekniklerle tanıyabileceğimiz gibi, çok sayıdaki uyum yada kişilik testleriyle de belirleyebiliriz.

BENLİK TASARIMI

Benlik; bireyin kendini nasıl gördüğüdür. İnsan kendini algılama biçimine göre tepkide bulunur. Kişinin davranışları onun kendi hakkındaki değerlendirmelerine göre yön alır. Bireyin tutum ve davranışlarını, uzun ve kısa vadeli planlarını, hayat hedeflerini anlamak ve değerlendirmek için onun kendisi hakkındaki değerlendirmelerini yakından bilmek gerekir. Öğrencinin benlik tasarımı, Benlik Tasarımı Envanteri gibi tekniklerle nlaşılabilir.

ÇEVRE

Ailenin ekonomik ve kültürel düzeyi, çocuğun ilgilerini, okula ve eğitimine karşı tutumunu, dolayısıyla okuldaki başarısını ve uyumunu etkileyen önemli faktörlerdir. Kardeş sayısı, ilk ve son çocuk olma, tek çocuk olma, çocuğun kişilik gelişimini etkiler. Bu nedenle çocuğun aile ve çevresi hakkında bilgi edinilmesi, hayatının önemli bir kısmının nasıl bir çevrede geçirdiği ve halen nasıl bir çevrede yaşamakta olduğu hakkında bilgi edinilmesi gerekir. Çevrenin olumsuz tesirlerini azaltmak, çocuğun çevresini tanıması ön şartına bağlıdır. Aile ziyaretleri,anketler bu konuda yardımcı olacak tekniklerdir.

Hakan KIRBAŞ

Psikolojik Danışman

KAYNAKÇA

Anastasi ,A. Psychological Testing. (6.ed.).  Mac Millanr Publishing Co. Inc. NewYork 1988

Can, G. Psikolojik Danışma ve Rehberlik, peGemA Yayıncılık, Ankara 2002.

Kaya,A. Psikolojik Danışma ve Rehberlik , Anı Yayıncılık, Ankara,2004.

Kepçeoğlu,M. Psikolojik Danışma ve Rehberlik,Ankara 1994.

Kepçeoğlu, M. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Alkım Yayınevi, Geliştirilmiş yeni baskı, İstanbul,2001.

Kuzgun,Y. Kendini Değerlendirme Envanteri El Kitabı, ÖSYM,Ankara 1989.

Özgüven İ. E. Bireyi Tanıma Teknikleri ,PDREM Yayınları Ankara 1998.

Özgüven,İ.E.; Psikolojik Testler. Yeni Doğuş Matbaası, Ankara 1994.

Özoğlu, S.Ç. Eğitimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma,A.Ü. Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları No 181Ankara,1997.

Selçuk,Z. Bireyi Tanıma Teknikleri, İlköğretimde Rehberlik Nobel Yayın Dağıtım, Ankara 2000.

Super,D.E. (1947) Vocational Interest and Vocational Choice Educational and         Psychological Measurement ,7

Tan H. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Milli Eğitim Basımevi İstanbul, 1986.

Yeşilyaprak, B. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri Nobel Yayın Dağıtım, Ankara 2001.

Yılmaz,H,Üre,Ö. Öğretmenler İçin rehberlik Bilgisi,Atlas Kitabevi,Konya, 1995.