|
T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri
Genel Müdürlüğü
İLKÖĞRETİM VE ORTAÖĞRETİM KURUMLARI
SINIF REHBERLİK PROGRAMI
ANKARA, 2006
İLKÖĞRETİM VE ORTAÖĞRETİM KURUMLARI SINIF REHBERLİK PROGRAMI İHTİSAS KOMİSYONU
DANIŞMANLAR:
Prof. Dr. Serdar ERKAN
Doç. Dr. Mehmet GÜVEN
ÜYELER:
Uzman Psikolog; Şükran KILIÇ
Uzman Psikolojik Danışman; Filiz ERDOĞAN ALTAY
Uzman Psikolojik Danışman; Hicran ÇETİN
Uzman Psikolojik Danışman; Cevriye GÜLEBAĞLAN
Psikolog; Ayla SIRIKLI
Psikolojik Danışman; Didem GÜLSARAN
Sınıf Öğretmeni; Sündüz BÜKEL
Sınıf Öğretmeni; Rabiye ERSAYAR
Program Geliştirme Uzmanı; Serap YALÇIN GÜLER
Ölçme ve Değerlendirme Uzmanı; Çetin TORAMAN
tarafından hazırlanmıştır.
İÇİNDEKİLER
PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİ.............................. ........ 1
OKULLARDA PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİ.... ........ 4
Hizmetler Modeli..................................................................................................... 4
Süreç Modeli........................................................................................................... 4
Görevler Modeli...................................................................................................... 5
Kapsamlı Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları Modeli...................... 5
PROGRAMIN GEREKÇELERİ.................................................................................... 9
PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI............................................................................ 11
PROGRAMIN VİZYONU.............................................................................................. 12
PROGRAMIN YAPISI .................................................................................................. 12
PPROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI............................. 19
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME FORM ÖRNEKLERİ............................................. 24
TABLOLAR.............................................................................................................
TABLO 1- İlköğretim ve Ortaöğretim Sınıf Rehberlik Programı Yeterlik Alanlarına Göre Kazanımların Dağılımı.................................................................................................................... ........ 31
TABLO 2- İlköğretim Rehberlik Programı Yeterlik Alanlarına Göre Kazanımlar ve Kazanımlara İlişkin Açıklamalar................................................................................................... ........ 42
TABLO 3- Ortaöğretim Rehberlik Programı Yeterlik Alanlarına Göre Kazanımlar ve Kazanımlara İlişkin Açıklamalar................................................................................................... ........ 66
ETKİNLİK UYGULAMASINDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR......... 81
EKLER................................................................................................................. 82
EK 1- İlköğretim ve Ortaöğretim Yeterlik Alanlarına Yönelik Örnek Etkinlikler 83
EK 2- İlköğretim Sınıf Rehberlik Programı Kazanımlarının İşleniş Sırası 124
EK 3- Ortaöğretim Sınıf Rehberlik Programı Kazanımlarının İşleniş Sırası 132
EK 4- İlköğretim 1-8. Sınıflar Fen ve Teknoloji, Sosyal Bilgiler,
Türkçe ve Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programlarında Yer Alan Rehberlik ve Psikolojik Danışma ile İlgili Kazanımlar 136
Ek-5-İlköğretim 1-8. Sınıflar Fen ve Teknoloji, Sosyal Bilgiler, Matematik, Türkçe ve
Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programları ile Eşleşen Ara Disiplinlerde (Rehberlik ve Psikolojik
Danışma, Kariyer Bilinci Geliştirme, İnsan Hakları ve Vatandaşlık, Girişimcilik, Sağlık Kültürü,
Özel Eğitim, Afetten Korunma ve Güvenli Yaşam, Spor Kültürü ve Olimpik Eğitim) Yer Alan Rehberlik
ve Psikolojik Danışma ile İlgili Kazanımlar........................................................................................................ 146
KAYNAKÇA..................................................................................................... 159
PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİ
Günümüzde eğitim kurumlarından bedensel, zihinsel ve psiko-sosyal yönden uyumlu, kendini ve içinde yaşadığı toplumu geliştiren bireyler yetiştirmesi beklenmektedir. Eğitim sürecinde her öğrencinin kendine özgü olduğu, bireysel farlılıklar gösterdiği kabul edilmekte ve öğrenci merkezli bir öğrenme ortamı oluşturulmaya çalışılmaktadır. Bu bağlamda eğitim sistemi içindeki psikolojik danışma ve rehberlik (PDR) hizmetlerinin, eğitim sürecinin önemli ve ayrılmaz bir boyutunu oluşturduğu kabul edilmektedir.
Ülkemizde öğrencilere verilen psikolojik hizmetlerin adı başlangıçta sadece “Rehberlik” iken daha sonra ”Rehberlik ve Psikolojik Danışma” ya da “Psikolojik Danışma ve Rehberlik” olarak anılmaya başlanmıştır (Doğan, 1997). Genel bir anlayış olarak rehberliğin, psikolojik danışmaya göre daha geniş bir kavramı ve uygulamaları ifade ettiği, ancak psikolojik danışma hizmetlerine gerektiği şekilde yer vermeyen rehberlik çalışmalarının eksik olacağı kabul edilmektedir. Rehberlik hizmetleri içinde yer alan psikolojik danışma, rehberlik hizmetlerinin özünü ve merkezini oluşturmaktadır (Kepçeoğlu, 1994). “Rehberlik” kavramı kullanıldığında, rehberliğin çeşitli uygulamalarının yanında, bunun içinde psikolojik danışma uygulamalarının da olduğunu ve psikolojik danışmanın, rehberlik hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasını oluşturduğunu bilmek gerekir. Bu bakımdan son yıllarda sadece “rehberlik” kavramı yerine “Psikolojik Danışma ve Rehberlik” ifadesini kullanmak tercih edilmektedir.
Psikolojik danışma ve rehberliğin anlamına ilişkin çeşitli tanımlar yapılmıştır. Yapılan tanımlar incelendiğinde, rehberliğin bireye dönük psikolojik bir yardım süreci olduğu, bu yardımın bilimsel ve profesyonel bir nitelik taşıdığı vurgulanmaktadır.
Güven’e (2006) göre PDR hizmetleri, bireyin kendini daha iyi tanıması, özelliklerinin farkında olması, kendisine açık olan fırsatları ve seçenekleri tanıması, kendisi için gerçekçi kararlar alabilmesi, potansiyellerini geliştirebilmesi, karşılaştığı engel ve sorunlara karşı uygun baş etme becerileri gösterebilmesi ve çevresine dengeli bir uyum yapabilmesi için yürütülen psikolojik yardım hizmetleri olarak tanımlanabilir.
Erkan’da (2003) rehberliği bireylere çağdaş dünyanın ihtiyacı olan, mutlu ve üretken insanlar olabilmeleri için gerekli niteliklere ulaşmaları amacıyla, uzman kişilerce yapılan yardımları içeren bir süreç olarak tanımlamaktadır. Bu süreçte bireye yardım yapılırken amaç, bireye belli bir yol gösterip o yolu izlemesini istemek değil, çeşitli yolların avantajlı ve dezavantajlı yönlerini tartışıp kendisine uygun olanı seçebilmesinde ona yardımcı olmaktır (Doğan, 1997).
PDR hizmetleriyle erişilmek istenen nihai amacın, bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmek olduğu, alandaki birçok uzman ve yazar (Kuzgun, 1988; Kepçeoğlu, 1994; Doğan, 1997; Özgüven, 1999; Yeşilyaprak 2003) tarafından belirtilmektedir. Bu kavramla, kişide var olan gizilgüçlerin, yeteneklerin, kapasitenin ortaya konması, kullanılması ve geliştirilmesi kastedilir. Ancak bireyin kendini gerçekleştirmesi uzun bir süreç içinde, aşama aşama sağlanabilecek bir oluşumdur (Yeşilyaprak, 2003). Kendini gerçekleştirmekte olan bireylerin özellikleri göz önünde bulundurulursa, rehberliğin bu nihai amacına ulaşmak için yapması gereken çalışmalar daha iyi anlaşılacaktır. Kendini gerçekleştirmekte olan birey, daha yeterli bir kişiliğe sahiptir; daha verimlidir. Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algıladığı gibi kim olabileceği hakkında daha tutarlı bir görüşe, kendisi ve başkaları hakkında iyi düşüncelere sahiptir; insani değerlere saygı duyar; onları benimser ve geliştirir. Zamanını iyi kullanır; geçmişten çok geleceğe dönüktür. Kendine saygı duyar ve kendini olduğu gibi kabul eder; değişmeye ve yeni yaşantılara açıktır (Kepçeoğlu, 1994). PDR hizmetleri bireyin kendini gerçekleştirmesine yardımcı olurken yukarıda belirtilen özellikleri kazandırmaya yönelik çalışmalar yapmaktadır.
Bireyin hayatında başarılı ve mutlu olabilmesi için bazı niteliklere sahip olması gerektiğini, rehberliğin amacının da bireyin bu nitelikleri kazanmasına yardım etmek olduğunu belirten Erkan (2003), bu nitelikleri; verimli çalışma, sınav, zamanı iyi kullanabilme, etkili karar verme, problem çözme, etkili iletişim ve plan yapma becerileri, kendini tanıma ve kendini kabul, meslekleri tanıma, kendi yetenek, ilgi ve kişilik özellikleri ile öğrenme konuları ve meslekler arasında bağ kurabilme, öğrenme ve çalışmaya yönelik olumlu tutumlar, toplum hayatına uyum sağlayabilme ve katkıda bulunma için gerekli sorumluluk, başkalarına saygı ve yardımlaşma gibi değerler şeklinde sıralamaktadır.
PDR hizmetlerinin yukarıda belirtilen amaçlarını gerçekleştirmek için yürütülen tüm etkinliklerinde, bireye ve bireysel farklılıklara saygı, bireyin kendisi için seçme özgürlüğüne sahip olma hakkı, gönüllülük, gizlilik, ilgililerin iş birliği, hem bireye hem de topluma karşı sorumlu olma ve bilimsellik gibi temel ilkeler benimsenmektedir.
OKULLARDA PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİ
Okullarda PDR hizmetlerinin başlangıcından bu yana, bu hizmetlerin nasıl ve hangi içerikte verileceği, psikolojik danışmanların rollerinin neler olacağı gibi konularda, bir başka deyişle okul PDR hizmetlerinin nasıl örgütleneceği konusunda çeşitli modeller uygulanmıştır. Bu modellerden başlıcaları aşağıda kısaca tanıtılmıştır (Erkan, 2004).
Hizmetler Modeli: Bu model 1920’li yıllarda ortaya çıkmıştır ve modelde psikolojik danışmanların etkinlikleri oryantasyon, bireyi tanıma, bilgi verme, psikolojik danışma, yerleştirme ve izleme biçiminde altı kategoride ele alınmıştır. Model, birinci derecede ortaöğretim yönelimli olması, rehberlik hizmetleriyle öğrenciye kazandırılacak davranışların değerlendirmeye uygun olmaması ve psikolojik danışmanların zamanlarını nasıl kullanmaları, hangi etkinliğe ne kadar zaman ayırmaları gerektiğinin belirsiz olması yönleriyle eleştirilmiştir.
Süreç Modeli: Bu model de 1920’li yıllarda uygulanmaya başlanmıştır. Psikolojik danışma hizmetinin klinik ve terapötik yönü vurgulanmış, psikolojik danışmanlar psikolojik danışma, müşavirlik ve koordinasyon rollerini üstlenmişlerdir. Süreç modelinin, hem ilk hem de ortaöğretimde uygulanabilir olması bir avantaj olarak görülebilir. Ancak hizmetler modeline yönelik eleştiriler bu model için de geçerlidir.
Görevler Modeli: Bu modelde psikolojik danışmanların görevleri basitçe listelenmiştir. Bu görevler fazla sayıdadır ve son görev genellikle “zaman zaman kendisine verilen diğer görevleri yerine getirir” biçiminde ifade edilir. Bu durum da psikolojik danışmanların rollerinde bazen belirsizliklere neden olmuştur.
Yukarıdaki üç model de programdan ziyade psikolojik danışmanın pozisyonu üzerinde odaklanmıştır. Bunun sonucu olarak rehberlik hizmetleri eğitim sürecinin ana parçası olmaktan çok, eğitim faaliyetlerini destekleyen bir hizmet alanı olarak görülmüştür. Daha fazlası, yapısı açıkça tanımlanmış bir program olmadığı için psikolojik danışmanlara rehberlikle ilgisi olmayan bazı yönetimsel görevler de yüklenmiştir.
Kapsamlı Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları Modeli: PDR hizmetlerini meslek ya da program seçimi ve kriz durumlarına müdahale ile sınırlayan geleneksel modellere bir tepki olarak bu model kuramsal temelini gelişimsel rehberlik yaklaşımından almıştır. 1960’lı yıllarda ortaya çıkan bu yaklaşımda bireyin gelişimsel ihtiyaçları ön plandadır ve rehberlik hizmetlerinin öğrencilerin içinde bulundukları gelişim dönemlerinin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olması gerektiği savunulur. Yaklaşımın ya da yaklaşımı temel alan programların ilkeleri aşağıdaki biçimde özetlenebilir (Akt. Erkan, 2004):
1. PDR hizmetleri sadece problem yaşayan öğrencilere değil, tüm öğrencilere yöneliktir.
2. Gelişimsel rehberlik yaklaşımı organize edilmiş ve planlı bir müfredatı gerektirir. Bu müfredat, okulu ve çevresini tanıma, kendini ve başkalarını tanıma, tutumları ve davranışları anlama, karar verme ve problem çözme, kişiler arası ilişki ve iletişim becerileri, okul başarısı becerileri, mesleki farkındalık, eğitimsel planlama ve toplumsal katılımı vb. kapsamaktadır.
3. Gelişimsel rehberlik, müfredatları farklı yaşlardaki öğrencilerin düzeylerine dayalı olarak ardışıklık özelliği gösterir ve esnek bir yapıya sahiptir. İhtiyaç ve imkânlara göre değişik düzenlemeler yapılabilir.
4. Gelişimsel rehberlik, okuldaki eğitimsel süreçler bütününün tamamlayıcı bir parçasıdır ve PDR programı akademik programlarla bağlantılı ve etkileşim hâlindedir.
5. PDR programından beklenen verimin alınabilmesi için okuldaki tüm personelin katılımı ve iş birliği gerekir.
6. Gelişimsel rehberlik, öğrencilerin kişisel gelişimleri ve bireysel potansiyelleri üzerinde odaklaşmıştır. Ancak bu durum öğrencilerin akademik başarılarının dikkate alınmadığı anlamına gelmez. PDR programlarının eğitimsel bir temeli de vardır.
7. PDR programıyla gerçekleştirilen amaçlar dışında psikolojik danışmanların bireysel olarak ilgilenmeleri gereken problemli öğrenciler de söz konusudur. Psikolojik danışmanların kendi yetki ve sorumluluk sınırları içindeki vakalara müdahale edebilecek bilgi ve becerilerle donanımlı olması gerekir.
Gelişimsel rehberliğin uygulamalı yönünü, kapsamlı PDR programlarının oluşturduğu söylenebilir. Kapsamlı PDR programının unsurları “içerik”, “yapısal çerçeve, faaliyetler, zaman” ve “kaynaklar” dan oluşur. İçerik unsuru öğrencilerin programa katılımları sonucunda ulaşacakları yeterlikleri kapsar. İkinci unsur üç yapısal (tanım, gerekçe, sayıltılar) ve dört süreçsel öğeyi (rehberlik müfredatı, bireysel planlama, müdahale hizmetleri, sistem desteği) ve bunlara ayrılan süreleri içerir. Kaynak unsuru ise programın tam olarak uygulanabilmesi için gerekli insani, mali ve politik kaynakları içerir. Aşağıda PDR programlarının süreçsel öğeleri üzerinde durulmuştur (Aktaran Erkan, 2004):
1. Bireysel Planlama: Öğrencilerin kişisel ve mesleki gelişimlerinin yanı sıra kendi öğrenimlerini de planlamaları ve yönetmelerine yardımcı olacak etkinlikleri içerir. Burada yer alan etkinlikler psikolojik danışman tarafından planlanır ve yönlendirilir. Bireysel planlama hizmetlerinin verilmesinde bireyi tanıma, bilgi verme, yerleştirme ve izleme stratejileri kullanılır.
2. Müdahale Hizmetleri: Bu hizmetler çerçevesinde öğrencilerin psikolojik danışma, müşavirlik, sevk ya da sadece bilgi vermeyi gerektiren acil sorunlarına ve ihtiyaçlarına yönelik etkinlikler sunulur.
3. Sistem Desteği: Sistem desteği, PDR programının oluşturulması, sürdürülmesi ve geliştirilmesini sağlayacak yönetimsel ve eğitsel etkinliklerden oluşur. Bu unsur profesyonel gelişim, personel ve çevreyle ilişkiler, öğretmenlere müşavirlik, danışma kurulları, topluma ulaşma, program yönetimi ve yürütülmesi, araştırma–geliştirme alanlarında yapılacak etkinlikleri içerir.
4. Rehberlik Müfredatı: Rehberlik müfredatının amacı, her düzeyden tüm öğrencilere, normal büyüme ve gelişim bilgisi sağlamak ve yaşam becerilerini kazanma ve kullanmalarına yardımcı olmaktır. Rehberlik müfredatının düzenlenmesi ve yürütülmesinden okul psikolojik danışmanları sorumlu olmakla birlikte, müfredatın başarılı bir şekilde uygulanması için okuldaki tüm birimlerin ve personelin iş birliği ve desteği gerekir. Rehberlik müfredatı öğrencilere sınıf ve grup etkinlikleri şeklinde sunulabilir. Sınıf etkinliklerini psikolojik danışman tek başına ya da öğretmenlerle birlikte gerçekleştirebilir veya sadece öğretmenlere yardımcı olabilir. Grup etkinlikleri ise öğrencilerin bazı ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla psikolojik danışmanın sınıf dışında gruplar oluşturarak yürüttüğü etkinliklerdir.
Her okul kendi özelliklerine ve öğrencilerinin ihtiyaçlarına göre hazırladığı okul PDR programı kapsamındaki etkinlik ve çalışmaları yürütmekle görevlidir. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği’ne (2001) göre psikolojik danışmanı bulunmayan eğitim-öğretim kurumlarında da sınıf rehber öğretmenliğine ilişkin rehberlik hizmetlerinin okul rehberlik hizmetleri yürütme kurulu aracılığıyla RAM’larla iş birliği yapılarak yürütülmesi öngörülmektedir. İdeal olan, her okulda psikolojik danışman bulunması ve okulda PDR hizmetlerinin psikolojik danışmanların koordinatörlüğünde yürütülmesidir. Ancak okulda psikolojik danışmanın bulunmaması öğrencilere rehberlik hizmeti verilmeyeceği anlamına gelmez. Okul yönetimi ve öğretmenlerin de rehberlik hizmetleri kapsamında yürütebilecekleri faaliyetler vardır. Diğer yandan psikolojik danışmanın okuldaki diğer çalışanlar ile işbirliği yapmadan tek başına bu hizmetleri yürütmeye çalışması sağlıklı bir yol değildir. PDR programının başarısı, okul yönetimi ve öğretmenlerin bu programı benimsemeleri, desteklemeleri ve uygulamalarına bağlıdır (Güven, 2006). Psikolojik danışman, okulda etkili bir rehberlik hizmeti sunabilmek için okul yönetiminin ve öğretmenlerin desteğini almak ve onları bu konuda cesaretlendirmek durumundadır. Özellikle öğrenciler hakkında çeşitli bilgilerin toplanması ve onlara götürülecek hizmetlerin planlamasında öğretmenler psikolojik danışman için başvuru kaynağı ve birer kanaldır (Güven, 1994).
PROGRAMIN GEREKÇELERİ
1.Türk Millî Eğitim Sisteminin Genel Amaçları incelendiğinde “öğrencilerin ilgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirme, birlikte iş görme alışkanlığı kazandırma, hayata hazırlama kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlama, beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirme” gibi doğrudan rehberlik hizmetlerinin içeriğini ilgilendiren unsurlar taşıdığı görülmektedir. Bu program söz konusu amaçlara katkı sağlayıcı bir araç olarak görülebilir.
2. Gerek ilköğretim gerekse ortaöğretimin amaçlarında benzer unsurlar yer almaktadır. Dolayısıyla aynı gerekçe her iki kademe için de geçerli olacaktır.
3. 14.07.2005 tarihli 192 sayılı Talim ve Terbiye Kurulu Kararıyla kabul edilen, ilköğretim okulları haftalık ders çizelgesinde rehberlik ve sosyal etkinlikler için birinci sınıftan sekizinci sınıfın sonuna kadar zorunlu ders saati ayrılmıştır. Bu durumda söz konusu saatler için bir program hazırlanması ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Öte yandan Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın 07.06.2005 tarih ve 184 sayılı Kararı ile orta öğretimin yeniden yapılandırılması konusunda; üç yıllık genel, mesleki ve teknik liselerin eğitim ve öğretim süresinin 2005–2006 öğretim yılından itibaren 9. sınıftan başlamak üzere, kademeli olarak 4 yıla çıkarılmasını kararlaştırmıştır. 10.06.2005 tarih ve 1092 sayılı Müsteşarlık Emri ekinde de bu kararla ilgili yapılacak çalışmaları kapsayan bir Eylem Planı bulunmaktadır. Bu plana göre; ortaöğretim okulları haftalık ders çizelgesinde rehberlik çalışmaları için zorunlu bir zaman ayrılarak, öğrencilerin yöneltme ve psikososyal gelişimlerine destek olacak gelişimsel bir rehberlik programının hazırlanması gereği öngörülmektedir. Bu bağlamda 2000–2001 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanmak üzere Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın 16.05.2000 tarih ve 87 sayılı Kararı ile kabul edilen “Orta Öğretim Kurumları Sınıf Öğretmenleri İçin 9, 10, 11. Sınıf Rehberlik Programı” nın revize edilmesi gereği ortaya çıkmıştır. Ancak “İlköğretim ve Ortaöğretim Sınıf Rehberlik Programı” arasındaki uyumu sağlayabilmek amacıyla revizyon yerine programın yeniden hazırlanması yoluna gidilmiştir.
4. Çağdaş eğitim sistemlerinde rehberlik hizmetlerinin sunulmasında temel yaklaşım olan gelişimsel rehberlik yaklaşımının örgütlenmiş ve planlı bir müfredat gerektirmesi, bu müfredatın öğrencilerin gelişimleri ile ilgili genel ve özel amaçlara sahip olması, müfredatın öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve fiziksel gelişimlerini temel alarak eğitimin insani boyutu ile öğrenme koşulları üzerinde yoğunlaşması gereği (Erkan, 2004) de bu programın gerekçelerinden birisidir.
5. 2005–2006 öğretim yılında gerçekleştirilen ihtiyaç analizi sonuçları, gerek öğretmen gerek veli gerekse öğrencilerin bu programla sunulacak rehberlik hizmetlerine ihtiyaç duyduklarını ortaya koymuştur.
PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI
İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı’nı tamamlayan öğrencilerin;
1.Okula ve çevreye etkin olarak uyum sağlamaları,
2.Potansiyellerini tam olarak kullanıp eğitsel başarılarını artırmaları,
3.Kendilerini tanımaları, kabul etmeleri ve geliştirmeleri,
4.Başkalarını anlamaları, kabul etmeleri ve kişiler arası etkileşim becerilerini geliştirmeleri,
5.Topluma karşı olumlu anlayış ve tutum geliştirmeleri,
6.Hayatını güvenli ve sağlıklı sürdürmek için olumlu tutum ve davranışlar geliştirmeleri,
7.Eğitsel ve mesleki kararları için gerekli olgunluğa ulaşmaları amaçlanmaktadır.
PROGRAMIN VİZYONU
“İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı”nın vizyonu; gelişen ve değişen dünyada kendini ve içinde bulunduğu durumu doğru algılayan, kendisi ve çevresiyle barışık, kişisel değerleri ile toplumsal beklentiler arasında bir denge kurabilen, yaşadığı toplumun sorumlu bir üyesi olan, karar verme, sorun çözme, kişiler arası ilişki ve iletişim becerilerine sahip, kapasite ve yeteneklerini en uygun biçimde geliştiren, potansiyelini tam olarak kullanan, başarıyı ve hayat boyu öğrenmeyi amaç edinmiş, araştıran, sorgulayan, üretken ve mutlu, kendini gerçekleştiren bireyler yetiştirilmesine katkı sağlamaktır.
PROGRAMIN YAPISI
Program hazırlanırken kişisel – sosyal, eğitsel ve mesleki rehberlik alanları temel alınmıştır.
Kişisel-sosyal rehberlik; Bireyin “kişisel-sosyal” gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onun kişisel gelişim ve uyumuna yardımcı olmak amacıyla yürütülen PDR hizmetleridir.
Eğitsel rehberlik; Bireyin öğrenmesini kolaylaştırmak, eğitsel başarısını artırmak, yetenek ve ilgilerine uygun bir eğitim dalı seçmesine katkı sağlamak, eğitim yaşamıyla ilgili karşılaştığı sorunlarının çözümüne yardımcı olmak, birey için uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmak amacıyla yürütülen PDR hizmetleridir.
Mesleki rehberlik; Bireyin çeşitli meslekleri tanıması, kendi özelliklerine uygun meslekleri seçmesi, seçtiği mesleğe hazırlanması ve mesleki yönden gelişmesi amacıyla yürütülen PDR hizmetleridir ( Kuzgun, 1988; Kepçeoğlu, 1994; Yeşilyaprak, 2003).
Rehberliğe ilişkin bu alanlar yaygın biçimde kullanılmakla birlikte, program içerisinde hazırlanan yeterlik alanları ve kazanımların birden çok alana uygun olması nedeniyle sınıflamalar yeterlik alanlarına göre yapılmıştır.
Programda yer alan ve yukarıdaki gelişim alanlarıyla ilgili 7 yeterlik alanı:
1.Okula ve Çevreye Uyum
2.Eğitsel Başarı
3.Kendini Kabul
4.Kişiler arası İlişkiler
5.Aile ve Toplum
6.Güvenli ve Sağlıklı Hayat
7.Eğitsel ve Mesleki Gelişim’dir.
Eğitsel, mesleki ve kişisel-sosyal alanlar nasıl birbiri ile ilişki içinde ve tam olarak birbirinden soyutlanamaz ise söz konusu yeterlik alanları da birbiri ile ilişkilidir ve birbirinden tam olarak soyutlanamaz. Bu ilişki aşağıda şematik olarak gösterilmiştir:
Yeterlik Alanları
Bu yeterlik alanları temel alınarak hazırlanan “İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı” kendi içerisinde esnek bir yapıya sahiptir. Öğrencilerin, içinde yaşanılan çevrenin ve okulun ihtiyaçlarına göre programda değişiklikler ve düzenlemeler yapılabilir. Düzenlemelerin öğrencilerin ihtiyaçları ve gelişim özellikleri göz önünde bulundurularak yapılması önemlidir. Bu düzenlemeler, sınıf rehber öğretmeninin önerisiyle okul rehber öğretmeni, okul rehber öğretmeninin bulunmadığı okullarda ise rehberlik araştırma merkezlerinin onayıyla yapılmalı, programın ana çatısını bozacak nitelikte olmamalıdır. Okul rehber öğretmenleri ve rehberlik araştırma merkezleri yapılacak olan değişikliklerde alan bilgisi gerektiren kazanımları göz önünde bulundurmalı, bu tarz kazanımların programa yerleştirilmesi durumunda ise kazanımlar, okul rehber öğretmenleri ya da rehberlik araştırma merkezinde çalışan rehber öğretmenler tarafından işlenmeli ya da konu ile ilgili uzmanlar çağrılmalıdır.
Program hazırlanırken programın yapısına ilişkin aşağıdaki hususlar da göz önünde bulundurulmuştur.
1) Program “Okul Rehberlik ve Psikolojik Danışma Programı” değil, bu programın bir parçasıdır. Sınıf rehber öğretmenlerinin rehberlik saatinde uygulaması için hazırlanmıştır.
2) 2004-2005 öğretim yılında yapılan program değişiklikleri ile ilköğretim programlarında çeşitli rehberlik kazanımlarına yer verilmiştir. Bu program hazırlanırken söz konusu kazanımlarla da bütünlük göstermesine çalışılmıştır.
3) Program, diğer programlar ile bağlantılı ve etkileşim hâlinde olup, diğer programların bütünleyici bir parçasıdır. Matematik, Türkçe, Fizik vb. derslerin programlarından farklı bir yapıya sahip olmakla birlikte, bunlardan tamamen bağımsız değildir. Programda yer alan kazanımlar diğer derslerde yer alan psikolojik danışma ve rehberlik kazanımları ile diğer ara disiplin kazanımları göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır.
4) Program ilköğretim ve ortaöğretimde her yeterlik alanına yönelik etkinlikleri içermektedir. Etkinliklerde öğrenciyi aktif bir katılımcı ve sorunları araştırıcı bir birey hâline getiren, öğrenci merkezli yaklaşım temel olarak alınmıştır. Etkinlik örnekleri Ek 1 ve Ek 2’de yer almaktadır.
5) Programda yer alan kazanımların hazırlanmasında öğrencilerin gelişimsel özellikleri dikkate alınmıştır.
6) Programda ilköğretim ve ortaöğretime ait kazanımların listesi işleniş sırasına göre verilmiştir. Kazanımların işleniş sırasında öğrencilerin öncelikli ihtiyaçları, belirli gün ve haftalar, okulda düzenlenen sosyal etkinlikler dikkate alınarak değişiklikler okul rehber öğretmeni, okul rehber öğretmeninin bulunmadığı durumlarda da RAM’ın görüşü alınarak yapılabilir.
7) Kazanımların değerlendirilmesinin süreç ağırlıklı olması öngörülmüştür.
8) İlköğretimde 18 hafta rehberlik, 18 hafta sosyal etkinlik olmak üzere dönüşümlü olarak kullanıldığından program, ilköğretimde 15 hafta, ortaöğretimde 30 hafta olarak düzenlenmiştir. İlköğretimdeki 3 hafta ve ortaöğretimdeki 6 hafta rehberliğe ilişkin test, envanter uygulamaları, meslek gezileri gibi konular için ayrılmıştır. Bu saatler okul ve sınıf rehber öğretmenlerinin iş birliği ile düzenlenecektir.
9) Hazırlık sınıfı olan okulların rehber öğretmenleri, öğrencilerin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak “İlköğretim ve Ortaöğretim Sınıf Rehberlik Programı Yeterlik Alanlarına Göre Kazanımların Dağılımı” tablosundan hazırlık sınıflarına uygun sınıf rehberlik programını hazırlayabilir.
10) Programda yer alacak etkinlikler, sınıf rehber öğretmenleri tarafından uygulanacaktır. Bazı kazanımlara yönelik uygulamalar özel bilgi ve deneyim gerektirdiği için okul rehber öğretmeni veya RAM’lardan gelecek uzmanlar tarafından uygulanacaktır.
11) Programda yer alan kazanımlar etkinlikler ile desteklenmektedir ve bu etkinlikler öğretmen kılavuzunda yer almaktadır.
Okul Müdüründen Beklentiler:
Okul müdürü pozisyonu gereği okuldaki diğer tüm etkinliklerde olduğu gibi psikolojik danışma ve rehberlik etkinliklerinin yürütülmesinde de lider konumundadır.
Bu amaçla okul müdürlerinin;
Programın sağlıklı yürütülebilmesi için uygun çalışma ortamlarını hazırlaması, gerekli materyalleri temin etmesi,
Programın yürütülmesi için sınıf rehber öğretmeni, okul rehber öğretmeni, veliler arasında eşgüdüm sağlaması,
Programın uygulanmasından kaynaklanabilecek sorunları tespit ederek bunların düzeltilmesi için okul rehberlik servisi, öğretmenler ve müdür yardımcıları ile eşgüdümlü bir şekilde çalışması,
Rehberlik ve psikolojik danışma servisiyle iş birliği yaparak okuldaki öğretmenleri her sınıfa bir sınıf rehber öğretmeni olmak üzere görevlendirmesi, zorunlu olmadıkça sınıf rehber öğretmenlerini sınıftaki öğrencilerin mezuniyetine kadar değiştirmemesi ve sınıf rehber öğretmenlerini bir zorunluluk bulunmadıkça yönetim işlerinde görevlendirmemesi,
Rehber öğretmeni bulunmayan okullarda, rehberlik araştırma merkezleri ile eşgüdüm sağlaması beklenir.
Okul Rehber Öğretmeninden Beklentiler:
Programın başarıyla uygulanabilmesi için okul rehber öğretmenlerinin programın içeriğini anlayarak sınıf rehber öğretmenlerine gerekli desteği sağlaması ve programın uygulanmasına ilişkin geri bildirimleri değerlendirerek önlemler alması gerekmektedir.
Bu amaçla rehber öğretmenler;
Programın yürütülmesi sürecinde sınıf rehber öğretmenlerine müşavirlik etmesi, gerekli kaynak, materyal ve ölçme araçlarını sağlaması,
Program içerisinde okul rehber öğretmenlerinin işlemesi gerektiği belirtilen kazanımlara yönelik etkinlikleri bizzat gerçekleştirmesi,
Gerektiğinde sınıf rehber öğretmenleri ile program değerlendirmesini yaparak eksiklikleri belirlemesi ve gerekli görülen önlemleri sınıf rehber öğretmeni ve okul müdürünün iş birliği ile alması,
Velileri program konusunda bilgilendirmesi ve programla eş güdümlü olarak veli eğitimine yönelik programlar hazırlaması,
Programda okulun koşul ve ihtiyaçlarına göre gerekli düzenlemeleri yapması,
Okul PDR programını hazırlaması ve program geliştirmeye ilişkin diğer işleri, okuldaki diğer paydaşların da katkıları ile yerine getirmesi beklenir.
Sınıf Rehber Öğretmenlerinden Beklentiler:
Programın başarılı biçimde yürütülebilmesi için sınıf rehber öğretmenleri tarafından programın temel yapısının ve amaçlarının anlaşılabilmiş olması, esnek, ılımlı ve kararlı tutumların sınıf ortamına taşınması gerekmektedir.
Bu doğrultuda sınıf rehber öğretmenleri;
Programda yer alan konulara yönelik araştırma yapması ve sınıf uygulamalarına hazırlıklı katılması,
Okul rehber öğretmeni ile eş güdümlü çalışması ve gerekli durumlarda okul rehberlik servisinden yardım alması,
Programı bir ders olarak algılamaktan çok, yaşantı sağlamaya, tutum, değer ve beceri kazandırmaya yönelik bir süreç olarak düşünmesi,
Öğrencilerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri sınıf ortamını oluşturması, onları etkinliklere katılmaya teşvik etmesi, birbirleriyle karşılaştıran eleştirel davranış ve ifadelerden kaçınması, yargılayıcı olmayan tutum ve davranışlar sergilemesi, öğrencilere, kazandırılmak istenen becerilere uygun model olması,
Kazandırılmak istenen becerilerin rehberlik saati dışında da takip edilmesi, gerektiğinde öğrencilere pekiştireçler verilmesi,
Öğretmenler ve veliler ile işbirliği yaparak öğrencilerin gelişimini takip etmesi,
Velilerin program sürecine katılması için gerekli çalışmaları düzenlemesi beklenir.
Veliden Beklentiler:
Programda yer alan kazanımların kazandırılma sürecinde okul aile iş birliği kaçınılmazdır. Bu sebeple kazanımlara yönelik yaşantıların aile ortamında da sağlanması, takibinin yapılması ve aile desteği, programın etkililiğini artırmak için gereklidir.
Bu amaçla veliler;
Öğrencilere kazandırılması istenen beceriler konusunda model olması,
Okul ile iş birliği yaparak öğrencinin takibi ve değerlendirilmesinde sınıf ve okul rehber öğretmenine destek sağlaması,
Okulda düzenlenen velilere yönelik çalışmalara katılması beklenir.
PROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI
Bu program çerçevesinde ulaşılması hedeflenen kazanımların değerlendirilmesinde öğrencilere herhangi bir not verilmesi söz konusu değildir. Programın ölçme ve değerlendirme yaklaşımının temel özellikleri aşağıda özetlenmiştir.
1) Program çerçevesinde yapılacak ölçme ve değerlendirme daha çok duyuşsal niteliktedir.
Psikolojik özellikler genellikle iki boyutta ölçülür. İlk boyutta başarı ve yetenek yer almaktadır. Bu özelliklerin ölçülmesinde daha objektif göstergeler vardır. Örneğin, bir matematik sorusunun doğru cevabının bulunması gibi. İkinci boyutta ise tutum, ilgi ve kişilik özellikleri yer almaktadır. Bu özelliklerin ölçülmesinde objektif göstergelerin bulunma olasılığı daha sınırlıdır. Örneğin, sigaraya karşı olumsuz tutumun bir çok derecesi olması gibi. Sigaraya karşı olumsuz tutumun doğru cevap olması ve doğruluk derecesinin bulunması gibi bir durumdan söz etmek zordur. Sınıf içi rehberlik saati uygulamalarında öğrencilerin duyuşsal özellikleri ağırlıklı olarak ölçülmektedir. Bu ölçümler yukarıda bahsedilen ikinci boyutta yer almaktadır. Bu nedenle öğretmen sınıf rehberlik programı çerçevesinde yapacağı değerlendirmelerde bunu dikkate alır.
Aşağıda tanıtılan farklı ölçme araç ve yöntemlerinin kullanılması önerilmektedir
İhtiyaç Analiz Formları: Öğretim yılı başında program uygulaması başlamadan önce uygulanan ve öğrencilerin rehberlikle ilgili ihtiyaçlarının neler olduğunu belirlemeye yardımcı olan ölçme araçlarıdır. Aynı araçlar öğretim yılı sonunda tekrar uygulanarak program uygulamalarının öğrenci ihtiyaçları üzerindeki etkisi incelenir. Form A ihtiyaç analizi örneği olarak verilmiştir.
Etkinlik Değerlendirme Formları: Etkinlik örnekleri incelendiğinde birçok etkinliğin içeriğinde kazanıma yönelik varsayımsal bir durum öğrenciye sunularak öğrenciden o durum karşısında ne yapacağını belirtmesi istenmektedir. Öğrencilerin bu sorulara verdikleri cevaplar değerlendirme için veri niteliğindedir. Form B örnek olarak verilmiştir.
Öz Değerlendirme Formları: Amaç ya da ilgili alt kazanımlara ilişkin etkinlikler yapıldıktan sonra öğrencilerin bu becerileri hayatlarına ne derecede aktardıklarını ya da uygulayıcıların öğrenciler üzerinde sağladıkları gelişimi görmek için uygun gördükleri belirli aralıklarda öz değerlendirme formları uygulanır. Öz değerlendirme formlarında, “öğrencilerin becerileri yaşamlarına ne derecede aktardıklarına, öğrendiklerini uygulamaya değer bulup bulmadıklarına” ilişkin sorular yer alır. Bu sorular aracılığı ile öğrencilerin beklediğimiz davranışları ne derecede uyguladıklarını ya da uygulamaya değer bulduklarını gözleriz. Form C öz değerlendirme formlarına örnek olarak verilmiştir.
Gözlem Formları: Program kapsamında yer alan kazanımlara ve bu kazanımların öğrenciler tarafından sergilenip sergilenmediğine ilişkin davranış ifadelerinin sıralandığı ve öğretmenin gözlemlerini sistemli biçimde yapmalarına olanak veren formlardır. Uygulamada, uygulayıcılar gözlem formu kullanmadan da gözlem yapabilir. Yapılacak her gözlemde, gözlem formu kullanılması gibi bir durum söz konusu değildir. Ancak gözlem formları kullanılarak yapılacak gözlemler daha tutarlı ve geçerli olur. Bunun nedeni, gözlem formları hazırlanırken gözlenecek davranışların önceden belirlenmesi ve bu yolla kazanımlara ilişkin gösterilmesi beklenen davranışların ve becerilerin olabildiğince gözden kaçırılmamasıdır. Her bir etkinliğin sonunda kullanılabilecek bir gözlem formu örneği form D’de, tüm eğitim–öğretim dönemine ilişkin uygulanabilecek bir gözlem formu örneği de form E’de verilmiştir.
Diğer: Yukarıda verilenlerin dışında, hazırlanması, uygulanması ve puanlanması uzmanlık gerektiren yetenek, ilgi, tutum, kişilik, zekâ vb. gibi ölçekler de program değerlendirmesinde kullanılır. Ancak bu ölçme araçları bu alanda eğitim almış okul rehber öğretmeni ya da rehberlik ve araştırma merkezi uzmanları tarafından kullanılır.
2) Program çerçevesinde kazandırılmak istenen bazı yeterliklere ulaşılıp ulaşılmadığının gözlenmesi zaman alabilir.
Rehberlik hizmetlerinin doğası gereği, bireylere kazandırılmak istenen yeterliklerin kısa, orta ve uzun vadede gerçekleşmesi söz konusudur (Erkan, 2004).
Kısa vadeli hedeflere yönelik değerlendirme, gerçekleştirilen her etkinliğin hemen ardından yapılır. Bu amaçla öz değerlendirme, etkinlik değerlendirme formları vb. araçlar kullanılır.
Orta vadeli hedeflere yönelik değerlendirme, program bitiminde ya da okulun son döneminde gerçekleştirilir. Bu türden değerlendirmeler yapmak için öğretim yılı başında uygulanan ihtiyaç analizi formlarının tekrarlanması, dönemlik gözlem formlarının uygulanması yoluna gidilebileceği gibi okul bazındaki birtakım gözlemlere ve okul kayıtlarına da bakılır. Örneğin; başarı ve disiplin durumlarının bir önceki yıl ile karşılaştırılması vb.
Uzun vadeli hedeflere yönelik değerlendirme ise mezuniyet sonrası dönemlere kadar uzanır. Bu değerlendirmelere temel oluşturacak veriler; testler, görüşmeler, gözlem kayıtları, ilgi envanterleri, tutum ölçekleri, öğrencilerin bir üst öğretim kurumundaki kayıtları vb.dir.
3) Toplanan bilgiler sağlıklı biçimde saklanmalı ve gizlilik gerektiren bilgiler korunmalıdır.
Rehberlik hizmetleri kapsamında yukarıda sıralanan ölçme araç ve yöntemleri kullanıldığı gibi, başka araçlar ve veri toplama yöntemleri de kullanılmaktadır. Bunlar; okul rehberlik servisinin kullandığı veri toplama araçları (problem tarama listeleri, başarısızlık nedenleri anketi, otobiyografiler vb.) ve sınıf rehber öğretmeninin kullandığı diğer yöntemlerdir (öğrenciler ya da velilerle yapılan görüşmeler, aile/veli/öğrenci ziyaretleri vb.). Sınıf rehber öğretmeninin yapacağı gözlemler, öğrencinin yaşadığı ortamlara ziyaretler, aile/veli ziyaretleri ve kullanacağı araçlardan (öz değerlendirme formları, gözlem formları, ihtiyaç analizleri, problem tarama listeleri ve okul rehberlik servisi aracılığı ile uygulanan birçok araç) elde edeceği bilgileri incelemesi gereklidir. Sınıf rehber öğretmenlerinin bu incelemelerde, “öğrencilerin özel yaşamını etkileyeceği düşünülen, öğrencinin ruh sağlığının korunması açısından önemli olan, paylaşılması durumunda bireye zarar vereceğini düşünülen bilgileri” okul rehber öğretmeni ile iş birliği içerisinde dikkate alması ve gizliliğini sağlaması gerekir.
4) Program çerçevesinde kullanılacak tüm ölçme araç ve yöntemlerinin gerek seçilmesinde gerekse kullanılmasında okul rehber öğretmeninin müşavirliğinden yararlanılmalıdır.
Bazı ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin sadece uzman kişilerce gerçekleştirilmesi gerektiğine yukarıda değinilmişti. Bunların dışında kalan diğer ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin kullanımında da okul rehber öğretmeni ya da RAM ile iş birliği sağlanması yararlı olacaktır
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME FORMU ÖRNEKLERİ
FORM A
İHTİYAÇ ANALİZİ FORMU
(8. sınıflar için)
Sınıf : Tarih
..../ ...../ 20...
Sizlerden doldurmanız istenilen bu form, Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri kapsamında verilmesini istediğiniz ve ihtiyaç duyduğunuz hizmetleri belirlemek içindir. Liste hâlinde verilmiş olan ifadeleri okuyunuz ve ihtiyaç duyduğunuz hizmetler için ifadenin karşısında “Evet” yazan kısma (X) işareti koyunuz. Forma isim yazmak zorunda değilsiniz. Bu formun derslerden elde ettiğiniz başarı ile bir ilgisi yoktur.
Teşekkürler
Sıra
İhtiyaçlar
Evet
1
Vereceğim kararların okul hayatımı ve mesleğimi nasıl etkileyeceği konusunda bilgi almaya ihtiyacım var.
2
Geleceğimi etkileyecek önemli kararları nasıl vereceğimi bilmeye ihtiyacım var.
3
İlgilerimin gelecekte sahip olacağım mesleği nasıl etkileyeceğini bilmeye ihtiyacım var.
4
Yeteneklerimin gelecekte sahip olacağım mesleği nasıl etkileyeceğini bilmeye ihtiyacım var.
5
Gelecekte önemi artacak ve azalacak meslekler hakkında bilgi almaya ihtiyacım var.
6
Sahip olmak istediğim mesleğe ulaşabilmek için ilköğretim sonrası öğrenim göreceğim ortaöğretim (lise) kurumları hakkında bilgi almaya ihtiyacım var.
7
Ortaöğretim Kurumları Sınavı (OKS) hakkında bilgi almaya ihtiyacım var.
8
OKS’ de başarılı olabilmek için yapmam gerekenleri bilmeye ihtiyacım var.
9
Kaygının ne olduğu, sınav kaygısının sınavlarımı nasıl etkileyeceğini bilmeye ihtiyacım var.
10
Ergenlik döneminde bedensel ve duygusal olarak meydana gelen değişmeleri ve bu değişmelerden nasıl etkileneceğimi bilmeye ihtiyacım var.
Listede bulunmayan konularda yardıma ihtiyacınız varsa lütfen aşağıya yazınız:
NOT: Örnek olması amacıyla 8. sınıflara yönelik olarak kullanılabilecek bir ihtiyaç analizi formu geliştirilmiştir.
FORM B
ETKİNLİK
*DİNLİYORUM
Sınıf:
3.sınıf
Süre:
40 dk.
Yeterlik Alanı:
Kişiler arası İlişkiler
Kazanım:
İletişimde dinlemenin önemini fark eder.
Kaynak:
Senaryolar
SÜREÇ
1. Öğrencilere Senaryo 1 okunur.
Senaryo 1:
Birsen o gün okula geldiğinde canı çok sıkkındı. Serviste bir arkadaşı ile kavga etmişti. Sırasına oturduğunda yaşadığı olayı Mert’e anlatmaya başladı. Mert, Birsen’in sözünü bitirmesini beklemeden, “Barışırsınız, boş ver.” diyerek oradan ayrıldı ve diğer arkadaşlarının yanına gitti.
2. Aşağıdaki sorularla grup etkileşimi başlatılır.
Ø Sizce Mert, Birsen’i dinledi mi?
Ø Sizce bu durumda Birsen ne hissetmiş olabilir?
Ø Bu davranış, Birsen ile Mert’in arkadaşlığını etkiler mi? Nasıl?
Ø Sizin de buna benzer yaşadığınız durumlar oldu mu? Neler hissettiniz?
Ø Siz Mert’in yerinde olsaydınız ne yapardınız?
3.Öğrencilere Senaryo 2 okunur.
Senaryo 2:
Birsen o gün okula geldiğinde canı çok sıkkındı. Serviste bir arkadaşı ile kavga etmişti. Sırasına oturduğunda yaşadığı olayı Mert’e anlatmaya başladı. Mert, Birsen’i sonuna kadar dikkatlice dinledi. Serviste olanları anlamak için sorular sordu. “duruma üzüldüğünü, ama onun kendini çok üzmemesini, arkadaşı ile bu konu için konuşursa barışacaklarını” söyledi. Daha sonra beraber diğer arkadaşlarının yanına gittiler.
4. Aşağıdaki sorularla grup etkileşimi devam eder.
Ø Sizce Mert, Birsen’i dinledi mi?
Ø Sizce bu durumda Birsen ne hissetmiş olabilir?
Ø Bu davranış, Birsen ile Mert’in arkadaşlığını etkiler mi? Nasıl?
Ø Sizin de buna benzer yaşadığınız durumlar oldu mu? Neler hissettiniz?
Ø İletişimde dinlemek önemli midir? Neden?
Ø Karşımızdakini dinlemezsek neler olur?
Ø Karşımızdakini dinlersek neler olur?
2. Bu etkinliğin sonunda öğrencilere neler kazandıkları sorulur ve paylaşımlar alınır.
3. İletişimde dinlemenin önemi vurgulanarak etkinlik sonlandırılır.
*Erkan, S. (2005). Rehberlik programlarının hazırlanması. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım
ETKİNLİK DEĞERLENDİRME FORMU
FORM B DEVAMI
Form 1
(Dinliyorum Etkinliği İçin)
Sınıf : Tarih
…./ …./ 20…
Sizden, bugün sınıfta gerçekleştirdiğimiz etkinlikte öğrendiklerimizi düşünmeniz ve daha sonra aşağıda verilen ifadeleri okuyarak katılıyorsanız “Evet”, katılmıyorsanız “Hayır” seçeneğinin altına (X) işareti koymanız beklenmektedir. Bu form üzerine adınızı yazmak zorunda değilsiniz.
İfadeler
Evet
Hayır
1
Arkadaşlarımızın sözünü kesmeden dinlemek önemlidir.
2
Arkadaşlarımın sözünü kesmeden dinlemek onu daha iyi anlamamı sağlar.
3
Arkadaşlarım ile konuşurken konuşma sıramın gelmesini beklemek önemlidir.
4
Arkadaşlarım ile konuşurken yüz yüze olmam önemlidir.
FORM C
ÖĞRENCİ ÖZ–DEĞERLENDİRME FORMU
Etkinlik Adı : Tarih
Sınıf : …./…./…….
Cinsiyet :
Dolduracağınız bu formun amacı; sınıfta uygulanan etkinliğe ilişkin duygu ve düşüncelerinizi anlamaktır. Bu formun derslerdeki başarınız ya da sınıf geçme durumunuz ile herhangi bir ilgisi yoktur. Forma isminizi yazmak zorunda değilsiniz. Sizden, duygu ve düşüncelerinizi samimi olarak bu forma yansıtmanız beklenmektedir. Aşağıdaki listede okuduğunuz her bir ifadeye katılıyorsanız “Evet” seçeneğinin altına, kısmen katılıyorsanız “Kısmen” seçeneğinin altına, katılmıyorsanız “Hayır” seçeneğinin altına (X) işareti koyunuz.
Teşekkürler
Evet
Kısmen
Hayır
1
Etkinliğin amacını anladım.
2
Etkinlik yaşanırken arkadaşlarımın söz hakkına saygılı davrandım.
3
Etkinlik yaşanırken arkadaşlarımın duygu ve düşüncelerine saygılı davrandım.
4
Etkinlik sürecine, duygu ve düşüncelerimi belirterek katkıda bulundum.
5
Etkinlik sürecine, günlük hayatımdan örnekler vererek katkıda bulundum.
6
Etkinlik sonunda yapılan tartışmalara katkıda bulundum.
7
Etkinlikte işlediklerimizin hayatımızdaki yerini anladım.
8
Etkinlikte öğrendiklerimi günlük hayatımda kullanmayı düşünüyorum.
9
Benzer etkinlikler yaşamak isterim.
Etkinliğe katılımımla ilgili diğer görüşlerim:
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
FORM D
GÖZLEM FORMU
Etkinlik Adı : Tarih
Sınıf : …./…./…….
Dolduracağınız bu formun amacı; sınıfta uygulanan etkinliğin, öğrencilerden aldığınız tepkiler doğrultusunda amacına ne derecede ulaştığını değerlendirmenizdir. Formu doldurarak kendinize ilişkin alacağınız geri bildirim doğrultusunda, amaca ulaşamadığını düşündüğünüz konularda “Okul Rehber Öğretmeni veya Okul İdaresi”nden destek alabilirsiniz. Aşağıda listelenmiş ifadeleri okuyun ve ifadelerde yer alan durumun ne derecede gerçekleştiğine ilişkin “yüzde” sütununun altına 0–100 arası bir yüzde verin.
Teşekkürler
Yüzde (%)
1
Etkinlik öncesinde öğrencilere açıkladığım “etkinlik amacı” öğrenciler tarafından açık bir şekilde anlaşıldı.
2
Etkinlik yaşanırken öğrenciler kendi aralarında arkadaşlarının söz hakkına saygılı davrandı.
3
Etkinlik yaşanırken öğrenciler kendi aralarında arkadaşlarının duygu ve düşüncelerine saygılı davrandı.
4
Öğrenciler etkinlik sürecine, duygu ve düşüncelerini belirterek katkıda bulundu.
5
Öğrenciler etkinlik sürecine, günlük hayattan örnekler vererek katkıda bulundu.
6
Öğrenciler etkinlikte işlenenlerin hayattaki yerini anladıklarını ifade etti.
7
Öğrenciler etkinlikte öğrendiklerini günlük hayatında kullanmayı düşündüklerini ifade etti.
8
Öğrencileri benzer etkinliklere katılma konusunda istekli gördüm.
Bu etkinliğin daha verimli olması için aşağıdaki düzenlemeler yapılmalıdır:
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
NOT: Öğretmenin gerçekleştireceği her etkinlikten sonra etkinliğin verimliliğine ilişkin kullanılabileceği türden bir gözlem formudur. Öğretmen tarafından doldurulması için geliştirilmiştir. Öğretmen isterse farklı türde formlar geliştirebilir.
FORM E
GÖZLEM FORMU
Bu form, sınıfınızda bulunan öğrencilerin, bir öğretim yılı süresince rehberlik hizmetleri kapsamında yapılan faaliyetler sonucunda ulaştıkları yeterlik düzeylerini gözlemlemek amacıyla geliştirilmiştir.Sizlerden beklenen; yeterlik alanlarına yönelik etkinlikler sonrasında öğrencilerinizi gözlemlemeniz, öğrencilerde yeterince gelişme sağlayamadığınız alanları belirlemeniz, nedenlerini araştırmanız ve gerektiğinde okul rehberlik servisi ile iletişime geçmenizdir.Bu form her bir öğrenci için ayrı ayrı doldurulur. Öğrencilerin ifadelerde yer alan davranışları sergileme derecesine göre “her zaman”, “kısmen” ve “hiçbir zaman” seçeneklerinden uygun olana (X) işareti koyunuz.
Ad Soyad : Cinsiyet :
Sınıf : Nu :
Ölçütler
Her zaman
Kısmen
Hiçbir zaman
1
Okulda gerçekleştirilen sosyal etkinlikleri araştırır.
2
Okulda gerçekleştirilen sosyal etkinliklere katılmak için çaba gösterir.
3
Gerekli olduğu durumlarda, konu ile ilgili yönetmeliklerden yararlanmaya çalışır.
4
Rehberlik faaliyetlerinden ergenlik dönemine ilişkin elde ettiği bilgileri, bedensel ya da duygusal gelişiminin getirdiği sorunları çözmede kullanır.
5
Verimli ders çalışma yöntemlerini sınıfta ders dinlerken ya da derslerle ilgili faaliyetler sırasında kullanır.
6
Başarılı ya da başarısız olduğu durumlarda, bunun nedenini açıklar.
7
Geleceğini etkileyecek amaçlar oluştururken okulda uygulanmış olan test ve test dışı tekniklerden elde edilen bilgileri kullanır.
8
Kişiler arası iletişimde söz konusu olan engelleri fark eder.
9
Kişiler arası iletişimde hoşgörülü ve anlayışlıdır.
10
Bir çatışma durumu yaşadığında, çatışmayı çözmek için uygulaması gereken basamakları kullanır.
11
Sağlıklı bir hayat için beslenmesine özen gösterir.
12
Sağlıklı hayata özen gösterir.
13
İlgi, yetenek ve kişilik özelliklerinin derslerini ve seçeceği alanı nasıl etkileyeceğine yönelik elde ettiği bilgileri kullanır.
14
İlgi, yetenek ve kişilik özelliklerinin seçeceği mesleği nasıl etkileyeceğine yönelik elde ettiği bilgileri kullanır.
15
Seçeceği alanın gelecekte sahip olmak istediği meslek ile ilişkisini açıklar.
16
Eğitsel ve mesleki planlama dosyasında yer alan bilgileri, alan seçimine yönelik olarak kullanır.
NOT: Bu gözlem formu 9. sınıflara yönelik olarak geliştirilmiş, yalnızca bir sınıf düzeyi için ve sınıf rehber öğretmenlerinin kullanması için hazırlanmıştır. Benzer formlar okuldaki diğer personel, veliler ve öğrenciler için de hazırlanabilir.
BİRİNCİ SINIF
YETERLİK ALANI: GÜVENLİ VE SAĞLIKLI HAYAT
KAZANIMLAR
AÇIKLAMA
Kendini tehlike oluşturacak durumlardan korur.
1.Geçmişte ciddi bir tehlike yaşamış ve bundan hâlâ etkilenen öğrenci tespit edilirse okul rehber öğretmeni, okul rehber öğretmeni yoksa RAM ile işbirliği yapılmalıdır.
TABLO 1
İLKÖĞRETİM ve ORTAÖĞRETİM KURUMLARI SINIF REHBERLİK PROGRAMI YETERLİK ALANLARINA GÖRE KAZANIMLARIN DAĞILIMI
NU
YETERLİK ALANLARI
SINIF
OKULA VE ÇEVREYE UYUM
1.
Sınıf arkadaşlarını, öğretmenlerini, yönetici ve diğer çalışanları tanır.
1
2.
Okula ilişkin duygularını ifade eder.
1
3.
Okula gidip gelme yolunu fark eder.
1
4.
Farklı ortamların kendine özgü kuralları olduğunu fark eder.
1
5.
Sınıf ve okul kurallarına uyar.
2
6.
Okula ilişkin duygularındaki değişimi sorgular.
2
7.
Sorumluluklarını fark eder.
2
8.
Sorumluluklarını yerine getirmemenin sonuçlarını fark eder.
3
9.
Sorumluluklarını yerine getirir.
4
10.
Okuldaki seçim süreçlerine katılır.
4
11.
Yaşadığı çevredeki eğitsel ve sosyal imkânlardan yararlanmanın önemini fark eder.
5
12.
Okulda, yönetmeliklerin kendisini ilgilendiren bölümleri hakkında bilgi edinir.
9
13.
Okula ilişkin olumlu tutum sergiler.
9
14.
Okul ve çevresindeki eğitsel ve sosyal imkânlardan yararlanır
9
EĞİTSEL BAŞARI
15.
Ders araç gereçlerini yanında bulundurmanın önemini fark eder.
1
16.
Bir üst sınıfla ilgili hayallerini açıklar.
1
17.
Okul araç-gereçlerini korur.
3
18.
Ders çalışma ile başarı arasındaki ilişkiyi açıklar.
3
19.
Zamanı etkili biçimde kullanmanın önemini açıklar.
3
20.
Serbest zamanını ilgileri doğrultusunda değerlendirir.
3
21.
Sınavlarda başarıyı etkileyen etmenleri ifade eder.
4
22.
Zamanını etkili biçimde kullanır.
4
23.
Kendi öğrenme stilini fark eder.
4
24.
İhtiyaç duyduğu bilgileri çeşitli kaynaklardan toplar.
4
25.
Grupla çalışmanın avantajlarını açıklar.
4
26.
Etkili bir grup üyesinin ve liderinin özelliklerini açıklar.
5
27.
Kendi öğrenme stiline uygun çalışma yöntemlerini kullanır.
5
28.
Bir üst sınıfın nasıl olacağına ilişkin hayallerini ve beklentilerini açıklar.
5
29.
Eğitsel başarı ile ilişkili etmenleri açıklar.
5
30.
Amaç belirlemenin önemini açıklar.
6
31.
Amaç belirlemedeki ölçütleri açıklar.
6
32.
Kısa, orta ve uzun vadeli amaçlar oluşturur.
6
33.
İlgi ve yetenekleri doğrultusunda hobiler edinir.
6
34.
Serbest zaman etkinliklerinin gelecekteki amaçlara ulaşmadaki önemini belirtir.
6
35.
Kendini başarı ve başarısızlığa neden olan etmenler açısından değerlendirir.
6
36.
Sınavda başarıyı etkileyen düşünceleri fark eder.
6
37.
Sınav kaygısının başarı üzerindeki etkisini fark eder.
7
38.
Okulda uygulanan testlerin ve test dışı tekniklerin kendini tanımadaki önemini açıklar.
7
39.
Ortaöğretim kurumlarına giriş sınavları ile ilgili bilgi toplar.
7
40.
Vereceği kararların geleceğine olan etkilerini fark eder.
8
41.
Karar verme sürecinin aşamalarını kararlarında uygular.
8
42.
Ortaöğretim kurumlarına giriş sınavı öncesi, fiziksel açıdan sınav başarısını etkileyen etmenleri açıklar.
8
43.
Sınavlarda başarıyı etkileyen etmenler açısından kendini değerlendirir.
8
44.
Sınav kaygısının performansını düşürecek düzeyde olup olmadığını belirler ve gerekiyorsa yardım alır.
8
45.
Başarı ve başarısızlığa neden olan etmenleri belirler.
9
46.
Eğitsel alanlardaki güçlü ve zayıf yönlerini geliştirir.
9
47.
Verimli ders çalışma tekniklerini açıklar.
9
48.
Ders çalışma alışkanlıklarını verimlilik açısından değerlendirir.
9
49.
Geleceğe ilişkin amaçlarını oluştururken okulda uygulanan testlerin ve test dışı tekniklerin sonuçlarından yararlanır.
9
50.
Grup çalışmalarına etkili biçimde katılır.
10
51.
Grup çalışmalarında iş birliğinin önemini ve gerekliliğini açıklar.
10
52.
Geleceğe ilişkin amaçlarını açıklar.
10
53.
Verdiği kararları etkili karar verme basamakları açısından değerlendirir.
10
54.
Etkili karar verme unsurlarını kararlarında kullanır.
10
55.
Geleceğe ilişkin amaçlarını toplumun sosyal ve ekonomik kaynaklarını dikkate alarak belirler.
11
56.
Geleceğe yönelik belirlediği amaçların ulaşılabilirliğini değerlendirir.
11
57.
Yükseköğretim kurumlarına giriş sınavları ile ilgili bilgi toplar.
11
58.
Yükseköğretim kurumlarına giriş sınavına hazırlanırken çalışma planı yapar.
11
59.
Yükseköğretim kurumlarına giriş sınavına yönelik hazırladığı çalışma planını, uygulanabilirliği açısından değerlendirir.
11
60.
Yükseköğretim kurumlarına giriş sınavı için kendine özgü bir sınav taktiği belirler.
11
61.
Yükseköğretim kurumlarına giriş sınavı öncesi, fiziksel açıdan sınav başarısını etkileyen etmenleri açıklar.
12
62.
Sınava ilişkin duygularını sınav performansına etkileri açısından değerlendirir.
12
63.
Sınav kaygısıyla başa çıkma yollarını kullanır.
12
KENDİNİ KABUL
64.
Kendisinde gördüğü olumlu özellikleri ifade eder.
1
65.
Hata yapılabileceğini ve bunun doğal olduğunu fark eder.
2
66.
Başkalarının kendisinde gördüğü olumlu özellikleri fark eder.
2
67.
İlgilerini fark eder.
3
68.
Güçlü ve zayıf yönlerini fark eder.
3
69.
Başarılı olduğu etkinlikleri açıklar.
4
70.
Duygularını ve düşüncelerini ifade eder.
4
71.
Duygularının, davranışlarını nasıl etkilediğini fark eder.
5
72.
Hatalarının sonuçlarını değerlendirerek düzeltme yollarını belirler.
6
73.
Bedensel değişimini fark eder.
7
74.
Başarılı olduğu durumlarda kendini takdir eder.
7
75.
Yeteneklerini fark eder.
7
76.
Bedensel ve duygusal değişimlerin ergenlik döneminin doğal bir parçası olduğunu fark eder.
8
77.
Kendini geliştirmede eleştirinin önemini fark eder.
8
78.
Değerlerini fark eder.
9
79.
Ergenlik dönemindeki bedensel ve duygusal değişimlerle baş etme yollarını kullanır.
9
80.
Değerlerinin hayatı üzerindeki etkilerini açıklar.
10
81.
Bireyin kendini algılama biçiminin davranışlarını nasıl etkilediğini fark eder.
10
82.
Başkalarının kendisi ile ilgili görüşlerinin bireyin kendini algılama biçimini nasıl etkilediğini fark eder.
10
83.
Hobilerin insan hayatındaki önemini belirtir.
12
84.
Kültürel birikimin kişiliğine ve kariyerine katkılarını belirtir.
12
KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER
85.
Engelli bireylere karşı hoşgörülü davranmanın önemini ifade eder.
1
86.
Paylaşmanın önemini fark eder.
1
87.
İletişimde zamanlamanın önemini fark eder.
1
88.
Zorbalıkla karşılaştığında kimden yardım alabileceğini bilir.
1
89.
Öfkenin zaman zaman yaşanabilen doğal bir duygu olduğunu anlar.
1
90.
İsteklerini uygun biçimde ifade eder.
2
91.
Zamanlamanın önemine dikkat ederek iletişim kurar.
2
92.
Kişisel sınırlarını korumanın önemini açıklar.
2
93.
Engelli bireylere gerektiğinde yardım etmenin önemini fark eder.
2
94.
Arkadaşlık ilişkilerinde yardımlaşmanın önemini fark eder.
2
95.
Arkadaşlarının olumlu ve güzel yönlerini ifade eder.
2
96.
Zorbalıkla karşılaştığında gösterebileceği davranışları ifade eder.
2
97.
Davranışlarının kendisini ve arkadaşlarını nasıl etkilediğini fark eder.
3
98.
Arkadaşları tarafından dışlandığında neler yapabileceğini fark eder.
3
99.
Alay edilme durumlarında yapabileceklerini fark eder.
3
100.
Kişisel sınırlarını korur.
3
101.
İletişimde dinlemenin önemini fark eder.
3
102.
Zorbalıkla karşılaştığında baş etme yollarını kullanır.
4
103.
Arkadaşları tarafından dışlandığında baş etme yollarını kullanır.
4
104.
Öfkenin kontrol edilebilir bir duygu olduğunu fark eder.
4
105.
Öfkesini uygun yollarla ifade eder.
4
106.
Arkadaşlığın önemini ifade eder.
4
107.
Akran baskısıyla nasıl baş edeceğini açıklar.
5
108.
Kişisel-sosyal ve eğitsel sorunlarla karşılaştığında nereden ve nasıl yardım alacağını fark eder.
5
109.
Uygun reddetme davranışına ilişkin örnekler verir.
5
110.
Kendini arkadaşının yerine koyarak onun duygu ve düşüncelerini anlar.
5
111.
Başkalarıyla kurduğu iletişimi değerlendirir.
5
112.
Barış içinde yaşamak için gereken olumlu davranışları fark eder.
5
113.
Gerektiğinde reddetme davranışı gösterir.
6
114.
Sorun çözme sürecinde dikkat edilecek unsurları açıklar.
6
115.
Öfkeyi uygun ve uygun olmayan biçimlerde ortaya koymanın sonuçlarını açıklar.
6
116.
Öfkelendiğinde gevşeme ve nefes egzersizlerini kullanır.
6
117.
Kendini öğretmeninin yerine koyarak onun duygu ve düşüncelerini anlar.
6
118.
Çatışma durumlarını fark eder.
7
119.
Kullandığı çatışma çözme yöntemlerini değerlendirir.
7
120.
Kendini aile fertlerinin yerine koyarak onların duygu ve düşüncelerini anlar.
7
121.
İletişim engellerinin üstesinden nasıl gelinebileceğini açıklar.
7
122.
Kişiler arası iletişimi, unsurları ve türleri açısından analiz eder.
9
123.
Kurduğu iletişimleri, etkili iletişimde dikkate alınacak unsurlar açısından değerlendirir.
9
124.
Kurduğu iletişimleri, iletişim engelleri açısından değerlendirir.
9
125.
Öfkenin yarattığı fiziksel, duygusal ve düşünsel etkileri açıklar.
9
126.
Öfke ile baş etmede kullandığı yöntemleri yarattığı etkileri açısından değerlendirir.
9
127.
Öfkeyle baş etmede yapıcı yollar kullanır.
9
128.
Etkili çatışma çözme basamaklarını açıklar.
9
129.
Günlük hayatında kullandığı çatışma çözme basamaklarını etkililiği açısından değerlendirir.
9
130.
Akran baskısıyla baş eder.
9
131.
Karşı cins ile sağlıklı arkadaşlık ilişkileri geliştirmenin önemini kavrar.
10
132.
Başkalarının başarılarını ve olumlu davranışlarını takdir eder.
10
133.
Kişiler arası ilişkilerde esnek ve hoşgörülü olur.
10
134.
Fiziksel, sözel ve duygusal şiddetle karşılaştığında nereden yardım alabileceğini belirtir.
10
135.
Fiziksel, sözel ve duygusal tacizle karşılaştığında nereden yardım alabileceğini belirtir.
10
136.
Etkili çatışma çözme basamaklarını kullanır.
10
137.
Kişisel değerlerine, inançlarına ve tutumlarına uygun olmayan isteklere iletişim becerilerini kullanarak karşı koyar.
10
138.
Yaşıtlarının ya da kendinin karşılaşabileceği kişisel-sosyal ve eğitsel sorunların farkında olur.
10
139.
Eğitsel ve kişisel-sosyal sorunlarla karşılaştığında yardım alabileceği birimlere başvurur.
10
140.
Günlük hayatında kullandığı sorun çözme yollarını etkililiği açısından değerlendirir.
11
141.
Etkili sorun çözme basamaklarını kullanır.
11
142.
Sevginin insan hayatındaki önemini belirtir.
11
143.
İnsanları olduğu gibi kabul eder.
12
144.
İnsanların özel hayatına saygı gösterir.
12
AİLE VE TOPLUM
145.
Aile içinde iş birliğinin önemini ifade eder.
2
146.
Doğa çevreyi korumaya karşı duyarlı olur.
3
147.
Toplum için gönüllü çalışmanın önemini ve gerekliliğini açıklar.
5
148.
Kitle iletişim araçlarının toplum üzerindeki etkisini fark eder.
5
149.
Kitle iletişim araçlarından uygun biçimde yararlanmanın önemini fark eder.
6
150.
Toplumsal hayatı düzenleyen kuralların önemini ve gerekliliğini açıklar.
7
151.
Okul hayatının iyi bir vatandaş olma üzerindeki etkisini açıklar.
7
152.
Kitle iletişim araçlarının kişisel ve toplumsal değerler üzerindeki etkisini fark eder.
10
153.
Kişisel özgürlükler ile toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar arasında bağlantı kurar.
11
154.
Kitle iletişim araçlarında sunulan yanlış mesaj ve modellerin bireysel ve toplumsal değerlere uygunluğunu analiz eder.
11
155.
Toplumsal hayatı düzenleyen kurallara uygun davranır.
11
156.
Kendi davranışlarını doğa ve çevreyi korumaya karşı duyarlılık açılarından değerlendirir.
11
157.
Toplum için yapılan gönüllü çalışmalara katılır.
11
158.
Sahip olduğu haklarını belirtir.
11
159.
Eş seçiminin önemini ve eş seçiminde dikkate alınacak unsurları açıklar.
12
160.
Aile yaşamında değişen kadın erkek rollerini fark eder.
12
161.
Toplumsal sorunların farkına varır ve çözüm üretir.
12
162.
İyi bir vatandaşın özelliklerini sergiler.
12
GÜVENLİ VE SAĞLIKLI HAYAT
163.
Kendini tehlike oluşturacak durumlardan korur.
1
164.
Sağlıklı büyümesi için gerekli olan besinleri tüketir.
2
165.
Zararlı alışkanlıkların duygusal ve bedensel yönden insan hayatına etkilerini fark eder.
7
166.
Sağlıklı hayat için gerekli alışkanlıkları edinir.
9
167.
Kendini zararlı alışkanlıklardan korur.
10
168.
Acil durumlarda nasıl davranacağını açıklar.
10
169.
Akran desteği ile yetişkin yardımı gerektiren durumları ayırt eder.
10
170.
Toplumu ve dünyayı ilgilendiren ortak sağlık sorunlarını belirtir.
11
171.
Toplumu ve dünyayı ilgilendiren ortak sağlık sorunlarından korunma yollarını ifade eder.
11
172.
Stresin nedenlerini ve belirtilerini açıklar.
11
173.
Stres durumlarında kullandığı tepkileri etkililiği açısından değerlendirir.
11
174.
Stresle başa çıkmada uygun yöntemler kullanır.
11
EĞİTSEL VE MESLEKİ GELİŞİM
175.
Eğitsel ve mesleki planlama dosyası hazırlar.
1
176.
Anne babasının ve çevresindeki diğer çalışanların mesleklerini tanır.
1
177.
Yapmaktan hoşlandıklarını ve hoşlanmadıklarını ifade eder.
2
178.
Mesleklerin birbirine benzer ve birbirinden farklı özelliklerinin olduğunu açıklar.
3
179.
Çeşitli mesleklerde çalışanların yaptıkları işlerden örnekler verir.
3
180.
Yerel çevresinde bulunan işlerden örnekler verir.
4
181.
Çalışmanın insanlar ve toplum için önemini açıklar.
5
182.
Okuldaki derslerin mesleklerle olan ilişkisini açıklar.
6
183.
İlgilerin meslek seçimindeki rolünü fark eder.
7
184.
Meslek seçiminin önemini fark eder.
7
185.
İş başvurusu için öz geçmiş yazar.
8
186.
Ortaöğretim tercihlerini yaparken eğitsel ve mesleki planlama dosyası ile okulda uygulanan test ve test dışı tekniklerin sonuçlarından yararlanır.
8
187.
İlköğretim sonrasında yapılabilecek işleri belirler.
8
188.
Yeteneklerin meslek seçimindeki rolünü fark eder.
8
189.
İlgi duyduğu mesleklerin gerektirdiği eğitim ve kişisel özelliklerini ifade eder.
8
190.
Geleceğin meslekleri hakkında bilgi toplar.
8
191.
Mesleki amaçlara ulaşmada genel ortaöğretim programları değerlendirir.
8
192.
Mesleki amaçlara ulaşmada mesleki teknik programları değerlendirir.
8
193.
Alan seçimine etki eden faktörleri sıralar.
9
194.
Seçeceği mesleğin geleceğini nasıl etkileyeceğini açıklar.
9
195.
Kendini tanımanın alan seçimindeki önemini fark eder.
9
196.
İlgileri, yetenekleri, değerleri ve kişilik özellikleri ile seçeceği alan/meslek arasında ilişki kurar.
9
197.
Alan seçiminde kendini ve içinde bulunduğu koşulları gerçekçi bir biçimde değerlendirir.
9
198.
Alan seçimi ile meslekler arasındaki ilişkiyi açıklar.
9
199.
Okulda seçebileceği alanlarla ilgili bilgi toplar.
9
200.
Eğitsel ve mesleki planlama dosyasını yeniden düzenler.
9
201.
Alan seçerken eğitsel ve mesleki planlama dosyasından yararlanır.
9
202.
İlgi, yetenek, değer ve kişilik özelliklerine uygun alan seçimi yapar.
9
203.
Değerlerin meslek seçimindeki rolünü açıklar.
10
204.
Mesleki doyum ile ilgi, yetenek, değer ve kişilik özellikleri arasındaki ilişkiyi fark eder.
10
205.
İlgi duyduğu mesleklerin gerektirdiği eğitim hakkında bilgi toplar.
10
206.
İlgi duyduğu mesleklerin gerektirdiği kişisel özellikler ile ilgili bilgi toplar.
10
207.
Ön yargıların meslek seçimine etkilerini değerlendirir.
10
208.
Ortaöğretim sonrasında işe ve mesleğe hazırlayan kurum ve kursları araştırır.
10
209.
Mesleki bilgi kaynakları hakkında bilgi toplar.
10
210.
Mesleki bilgi kaynaklarından yararlanır.
10
211.
Yükseköğrenime yönelik mesleki ve akademik program seçenekleri hakkında bilgi edinir.
10
212.
Önemi artan ve azalan meslekler hakkında bilgi toplar.
11
213.
Yükseköğrenim programları ve koşulları hakkında bilgi toplar.
11
214.
Ortaöğretim sonrasında işe ve mesleğe hazırlayan kurum ve kurslar hakkında bilgi toplar.
11
215.
Mesleki amaçlara ulaşmada kitle iletişim araçlarından yararlanır.
11
216.
Mesleki amaçlara ulaşmada çeşitli yükseköğretim kurumlarının koşullarını değerlendirir.
11
217.
Yurt içi ve yurt dışı eğitim olanakları ve başvuru koşullarına ilişkin bilgi edinir.
11
218. &n |
RPD Hizmetleri 
